Usa ka domestic helper nga Dipolognon ang nahiagum sa kabangis sa mga kamot sa iyang agalon nga arabo sa dihang nakatilaw kinig kastigo ug kulata hinungdan sa naangkon niining mga bun-og sa iyang kalawasan ug nakabsan sa iyang kinabuhi sa usa sa mga tambalanan didto sa Saudi Arabia bag-ohay palamang. Si Liza Tagod Bayubay, 33 anyos, taga Minaog ning dakbayan sa Dipolog, OFW didto sa Riyadh, Saudi Ara-bia ang nakabsan sa iyang kinabuhi tapos makaangkon ug grabeng bun-og sa iyang kalawasan. Gituhoan sa kaubang domestic helper sa biktima nga si Liza sa wala pa gipatay kini giamong-amongan sa iyang agalon. Hinoon padayon pang giim-bestigar sa mga otoredad samtang wala pa maes-tablisar ang hinungdan.

Si Liza, single parent kanhi saleslady sa Lyndsey Emporium dinhi sa Dipolog sa wala pa kini manarbaho sa gawas sa nasud isip OFW. Sa exclusive interview sa The New Nandau Today, ginikanan ni Liza mipabati sa iyang pagpakiluoy ngadto sa tanang mga kadagkuang opisyales dinhi sa lalawigan sa Zamboanga del Norte ug dakbayan sa Dipolog nga mapadali ang paghiuli sa patay’ng lawas sa biktima dinhi sa Pilipinas. Si Ginang Charita Tagod Vda de Bayubay, inahan sa biktima nga nagpuyo sa may Purok Cacao, Barangay Minaog ning dakbayan sa Dipolog ang mipabati sa iyang kasubo sa nahitabo sa iyang anak ug nanawagan sa atong mga opisyal sa Dipolog ug probinsya nga matabangan sila nga madala pagbalik sa ilang pinuy-anan ang patay lawas ni Liza.

Ang patay’ng lawas ni Liza sa pagkakaron atua pa sa Saudi Arabia ug maoy problema sa iyang ginikanan nga mauli kini sa ilang pinuy-anan sa Minaog dinhi sa Dipolog. Matud ni Ginang Charita, wala gayud siya mahibawo kon unsay nadangatan sa iyang anak sa maong adlaw ug nahibulong nalang siya sa dihang iyang nakita sa balita sa telebisyon ang iyang anak nga patay na nga gikatahong adunay mga bun-og ug samad sa nagkadaiyang parte sa kalawasan. Iyang gituohan nga usa sa mga hinungdan sa kamatayon sa iyang anak mao ang pagpanamastamas sa pagkababaye ug pagtorture sa agalon nga arabo.

Gikahibaluan nga si Liza Bayubay nakalarga kini sa Riyadh, Saudi Arabia niadtong bulan sa Septyembre tuig 2005. Ug matud pa sa asoy sa inahan sa biktima makaduha lamang kini makapadala ug kuwarta sukad sa paglarga niini. Ang pag-contak sa cellphone maoy silbi nilang komunikasyon diin si Liza maoy manawag sa iyang inahan ug niadtong bulan sa Pebrero ning tuiga maoy katapusan nilang panag-estoryahanay. Si Liza sa wala pa mi-abroad usa kini ka saleslady sa Jerry’s Shopping Center nga karon Lyndsey Emporium dakbayan sa Dipolog. Aduna kini duha ka mga anak nga nagpangedaron ug onse anyos ug tres anyos apan walay bana.

Sa maong hitabo, ang inahan sa biktima ang hugtanong mipabati sa dakung pagpakiluoy ngadto sa tanang mga kadagkuang opisyales dinhi sa lalawigan sa Zamboanga del Norte nga unta matabangan ug mapadali ang paghiuli sa patay’ng lawas sa iyang anak dinhi sa Pilipinas padulong na usab sa ilang panimalay sa may Purok Cacao, Barangay Minaog ning dakbayan sa Dipolog uban sa iyang dakong panghinaut nga mahatagan ug tukmang hustisya ang kamatayon sa iyang anak. (Pedoy Ogoc, The New Nandau, Vol. XVII No.9)

Nakaligo karon sa mga pagsaway ang bag-ong mi-asyumer nga hepe sa Dipolog PNP nga si Police Chief Inspector Reynaldo Maclang. Si Maclang nga gikan sa Makati City ang gi-instalar sayo ning semanaha pagka chief of police sa Dipolog hulip kang Police Chief Inspector Macapaz. Kini ang mipakita gilayon ug lihok pinaagi sa pagpatuman sa traffic ordinance sa siyudad. Uban sa iyang mga ginsakpan sa kapolisan mihimo kini sa pagpanakop niadtong mga motorista nga wala magsuot ug helmit, walay mga drivers license ug rehistro sa sakyanan, walay mga accessories ug uban pa.

Apan ang maong operasyon sa kapolisan ilalom sa lederato ni Maclang kini ang naka-ani usab ug pagsaway sa kadaghanan gumikan sa matod pa nagpa-pogi points lang. Nag-unang mipadangat sa ilang reklamo mao ang mga habal-habal drivers nga matod  gipangkuhaan ug hulagway sa atong kapolisan nga walay pagtugot sa ilang katungod. Obserbasyon pa sa mga habal-habal drivers nga sama na nga gi-martial law sila sa bag-ong hepe sa kapolisan ug sila tanan ang gipang-dudahan nga nalambigit sa unsa mang mga maot nga panghitabo sa atong dapit.

Nahikurat usab ang usa ka motorista sa dihang ang iyang motorsiklo ang nawala sa giparkingan niini subay sa dalan Lacaya duol sa merkado publiko gikan kini nangompra sulod sa merkado. Una niyang pagtuo nga gikawat ang iyang motosiklo, apan sa iyang pagsubay niini ngadto sa atong kapolisan nakita na lang niya nga gi-impound na ang iyang motorsiklo sa Dipolog PNP station. Rason pa sa kapolisan nga wrong parking ug walay plate number ang iyang motorsiklo hinungdan nga gidala kini paingon ngadto sa Police station.

Sayo ning semanaha, gi-presentar ni Maclang ngadto kang Mayor Evelyn Uy ug sa mga pinili nga local media ang mga dinakpan nga suspetsado. Kini timaan nga milihok dayon ang bag-ong hepe human kini gi-instalar. Angayang mahinumduman nga mismo si Police Provincial Director Mario Yanga ug Police Regional Director Jaime Caringal ang mipadayag nga mas maayo nga lokal police ang himoong chief of police sa Dipolog tungod kay mas nasayod na kini daan sa lugar. Apan ang mayor sa Dipolog ang personal gayud nga mipili kang Maclang nga usa ka estranghero. Migawas karon ang pagduda nga ang igsoon nga lalaki ni Mayor Uy ang maoy usa sa nanghingusog pagpili kang Maclang. Sa nasayran adunay mga miyembro sa Dipolog PNP ang mipadayag usab sa susamang sitwasyon nga mas maayo nga local police ang hepe sa dakbayan sa Dipolog. (Mindanao Star, Vol.III No.30)
 

Nangayo karon ug apology ngadto sa local media si Board Member Cedric Adriatico sa iyang giingong misunderstanding ug kalibog nga mitumaw nga namugna sa iyang buhatan may kalabutan na sa partisipasyon niini sa ilang ipahigayong legislative inquiry sa nakalabay nga Agosto 18, 2007 didto sa Siocon. Kini gipalanog ni Adriatico sa ilang regular session kagahapon, kinsa mitataw nga walay tuyo ang mga hinungdang komitiba sa Sangguniang Panlalawigan sa Zamboanga del Norte nga did-an ang mga tigbalita ilabi na sa local media nga makasaksi ug makatambong sa himoon nilang inquiry.

Matud pa niya ang ilang gipahigayon usa ka public hearing, busa dili lamang ang gidapit nilang mga partido ang mamahimong makatam-bong kon dili ang tanang mga interesado mamahimong makapartisipar ug kini gipahibawo mismo sa ilang majority floor leader. Kabahin sa ilang pagpahigayon ug ocular inspection sa dam sa TVI, matud pa ni Adriatico ang mga meyembro sa komitiba gusto nga ilang likayan nga hatagan sila sa kompaniya ug VIP treatment sa ilang pagbisita. Sumala pa niya maoy tinguha nila nga makabisita sa gusto nilang subayon sa minahan sa TVI nga dili pagakuyugan sa ilang personahe nga daw sama sila sa usa ka turista.

Si Adriatico nagkanayon nga maoy tinguha nila ang usa ka matinud-anon nga inspection ug maoy plano sa mga meyembro sa komitiba nga ilang pahibaw-on ang TVI sa ilang pagbisita kon magpaingon na sila sa minahan o kaha anaa na sila sa lungsod sa Ipil o sa RT Lim, Zamboanga Sibugay. Sumala pa wala gayud nila pahibaw-a ang si bisan kinsa nga personahe nga sakup sa mga bokal lakip na sa SP Secretariat sa tukmang petsa ug ang paagi sa ilang ocular inspection para dili makahatag ug inpormasyon kabahin sa ilang pagbisita. Matud pa ni Adriatico nga ang wala nila paghatag sa maong inpormasyon ngadto sa local media kabahin sa ocular inspection basin gisabot nga ang presensiya sa local media wala kinahanglana sa maong ocular inspection.

Apan ang mga tinugyanan sa TVI mipahayag nga wala pa magtakda ug petsa ang Sangguniang Panlalawigan nga mopahigayon ug imbestigasyon kahibawo na sila daan nga aduna gayuy pagahimoong ocular inspection. Matud pa ni Raymund Acopiado wala silay tuyo ilang lawgawon ang ocular inspection sa mga board members kay ang ilang tuyo mao ra ang pagsiguro nga mahatagan sa tukmang siguridad ang mga opisyales sa probinsiya. Matud pa ni Acopiado gani nasayod man sila nga sa buntag sa Agosto 18, 2007 ang grupo nila ni Adriatico didto namahaw sa Jollibee sa Ipil. Gipasabot sa TVI nga ang imbestigasyon sa mga board members dili na usa ka sekreto nga butang para sa ilang kompaniya kay gipahibawo na kini sa publiko.

Sa gabii sa Agosto 16, 2007 ang Radyo Ronda-DXKD nakadawat ug advisory gikan sa buhatan ni Adriatico nga dili magpakuyog sa local media ang mga board members para dili masunog ang ilang legislative inquiry sa TVI. Sumala pa kini nga sugyot nga off limits ang media gipadas-og mismo sa secretary sa SP nga gidasonan usab sa mga bokal. Sa interview kang Adriatico kaniadtong buntag sa Byernes, Agosto 17, 2007 kini mihimakak sa maong advisory ug mipahayag nga bukas ang media makatambong sa ilang public hearing. Apan sa dihang gisukna kini kon puede ba makakuyog ang media sa ilang ocular inspection ang iyang tubag mamahimo apan anaa na sa taga media nga mananghid usab sa TVI nga sila magpahigayon usab sa ilang kaugalingong ocular inspection nga nagpasabot nga ang ilang ocular inspection para ra gayud kanila sa Sanggunian ug walay labut sa ilang ipananghid ang mga tigbalita.

Gawas niini naghisgut pa usab si Adriatico kabahin sa sakyanan nga naglisud ang ilang secretariat sa pagpangita ug kasakyan paingon sa Siocon nga daw gipasabot usab niya nga dili gayud sila maka-akomodar ug media nga mokuyog sa ilang panaw. Si Adriatico sa ilang session mihatag usab ug katin-awan kabahin sa migawas nga balita diha sa nasudnong paman-talaan ang Manila Times ug report sa usa ka television network sa Manila kabahin na sa ilang gihimong imbestigasyon diin migawas sa balita nga ang mga opisyales sa Zamboanga del Norte mikonpirmar nga dili tinood nga nalusno ang dam sa TVI busa wala na silay pagsupak kabahin sa operasyon sa TVI. Matud pa ni Adriatico mismo si Governor Rolando Yebes mitawag kaniya kabahin niini nga isyu. Gitataw ni Adriatico nga ang maong balita walay katinuuran sanglit ang ilang imbestigasyon wala pa mahuman.

Sa pagtak-op sa gipahiga-yong public hearing didto sa Siocon gipahibawo sa ilang chairman ang nagkadaiyang mga partido sa pagsumitir sa ilang mga position papers sulod karong buwana ug motambong sa sunod nga committee hearing karong Agosto 31. Gisaysay usab ni Adriatico nga sa dayong tapos sa ilang ocular inspection pipila ka mga media correspondents ang miduol kanila ug nagpaila nga nagagikan sa Zamboanga City, Cebu ug Manila ug mihimo sa pag-interview kaniya. Sumala pa ni Adriatico ang mga personahe sa TVI mipasalig kanila nga ang maong mga tigbalita mga independent media practitioners ug kini miadto lang ug tuyo sa TVI sa ilang kaugalingong kabubut-on. Gihulagway ni Adriatico nga sa ilang pagpangutana ug ilang panglantaw sa mga tawo nga mikwestyon sa TVI ilang giila nga mga radicals, activists o mga walhon nga nagpa-ila lamang nga ang maong mga tigbalita pabor na daan sa langyaw’ng kompaniya.

Mitambong usab kini sa gihimong public hearing sa poblacion sa Siocon ug siguradong nakapamati sa gipahibawo sa chairman sa komitiba nga wala pa mahingpit ang imbestigasyon, apan sa gihapon ang maong mga media correspondents mipagawas sa ilang mga reports nga wala gipasikad sa kamatuuran kon dili sa ilang kaugalingong biases. Sa pangutana kon nalusno ba gayud ang dam, giasoy ni Adriatico nga adunay makusog nga pagbuhagay sa tubig dala sa makusog nga pagbunok sa ulan nga mi-washed out sa portion sa embankment sa sulphides dam nga gikonstrak sa TVI. Sumala pa giila kini sa TVI nga usa lamang ka erosion damage, apan para sa mga katawhan nga nagpuyo sa duol pinasikad sa ilang mga affidavits ilaha kining giila nga nalusno gayud. Kini ug uban pang mga pangutana ang pagatun-an sa komitiba sa dili pa sila mopagawas sa ilang report ug rekomendasyon. (Press Freedom, Vol. XIX No. 46)
 

HINGPIT nang gitapos niining semanaha sa duruha ka mga dagkong lider sa siyudad ug probinsya ang mitumaw nga kontrobersiya sa Layawan River nga maoy nakapatandog sa relasyon sa kagamhanang lokal sa Dipolog ug sa Provincial Government sa Zamboanga del Norte human magkasi-nabot sila si Governor Rolando Yebes ug Mayor Evelyn Uy pinaagi sa pag-pirma sa usa ka Memorandum of Agreement nga maoy nahauna nilang nasabotan didto sa Dapitan City Resort Hotel sa miaging bulan. Ang pagpermahanay sa MOA tali ni Governor Yebes ug Mayor Uy ilang gihimo didto mismo sa confe-rence room sa Capitolyo probinsyal.

Provincial Attorney Jes Gal Sarmiento mipahayag nga sa gipermahan nga Memorandum of Agreement (MOA) tali nila ni Governor Yebes ug Mayor Uy nakabutang sa kasabutan nga sulod sa unom ka bulan ang provincial government ang motabang pagpangita sa lugar nga maoy kakuhaan ug balas ug graba sama sa barangay Opao sakop sa dakbayan sa Dapitan ug sa lungsod sa Katipunan. Ang mga lugar nga maagian sa ilang pagpanguha ug balas ug graba motabang ang probinsiya nga dili na paninglan ang siyudad paggamit sa road right of way. Kini maoy pamaagi nga himoon mintras gi-andam pa ang gratuitous permit sa Dipolog aron makakuha na sila ug sand and gravel alang sa ilang proyekto.

 1. INTERIM PROVISIONS: In the interim that the City Government is without valid permit to extract and transport sand and gravel, the Honorable Governor-

 1.1. undertakes to assist in securing the conformity of persons with valid permits, preferably in the Municipality of Katipunan or Barangay Opao, Dapitan City, for at most six (6) month, to allow the City Government to extract, remove or take sand and gravel from their respective quarry areas for the use of the projects of the City Government.

 1.2. agrees to intercede for the exemption of the City Government from payment of any and all fees, charges or royalties to the owners of lands, whose Road Right of Way (RROW) will be crossed over, or passed through by its trucks, carrying quarry materials.

Kabahin sa Gratuitos Permit sa sand and gravel sa Layawan River sa Barangay Sangkol, ang kagamhanang lokal misanong sa sugyot sa probinsya nga motuman kini sa tanang rekisitos nga gikinahanglan sama sa mga rekomendasyon, permits, certificates ug indorsement gikan sa tanang government agencies lakip na ang hingtungdan local govern-ment units, PMRB, MGB, EMB sa rehiyon 9 sa Zamboanga City.

Gipasalig ni Governor Yebes nga andam niyang luwatan ang gratuitous permit ngadto sa siyudad sa Dipolog kon tumanon lang niini ang ilang nakab-ot nga kasabotan ug sa mga balaod ug regulasyon sa ilang naandan nga quarry area sa Layawan River ug sa bisan asa nga lugar sa pagkuha sa balas ug graba human molibkas ang obligatory moratorium sulod sa tulo ka bulan ngadto sa maximum nga unom ka bulan. 2.1 Preparatory to the issuance of the Gratuitous Permit by the Honorable Governor, it is agreed that the City Government will secure any and all recommendations, permits, certificates and indorsement from all government agencies, including but not limited to the local government units concerned, PMRB, MGB, EMG, Region 9 in Zamboanga City.

2.2. The Honorable Governor undertakes to cause the issuance of gratuitous permit to the City Government of Dipolog, upon prior compliance with all laws and regulations, at its previous quarry area in the Layawan River or any other area to extract sand and gravel thereat, after an observance of obligatory moratorium of at least three (3) months or up to maximum period of six (6) months from date hereof, provided, that quarry materials have been found to be sufficient after natural accretion caused by nature.

Apil sa opisyal nga nasabutan nila ni Mayor Uy ug Governor Yebes mao ang pag-atras sa kaso nga gipasaka sa siyudad batok sa probinsiya ug ang kaso usab nga gipasaka sa probinsiya batok sa siyudad.

3. As to the cases between the parties, namely, a.) MANDAMUS (City Government vs. Governor Rolando Yebes et al., RTC Zamboanga del Norte); b.) Theft of Minerals (Provincial Government of Zamboanga del Norte vs. Roberto Uy et al., Ombudsman); and c.) Rael and Belino vs. Joel Diamante et al. –City Prosecution Office), it is agreed that the parties herein shall cause the withdrawal or dismissal of said cases, in line with their commitment to finally settle all matters involved.

Gipahayag ni Atty. Sarmiento nga hingpit nang nasulbad ang maong problema human mapirmahi nila ni Governor Yebes ug Mayor Uy ang MOA. Gipasalig sa duruha ka mga local chief executives ang magpadayon ang maayong relasyon ug magtinabangay alang sa kalambuan.

Misaksi sa pagpirma sa maong MOA mao sila si Vice Mayor Senen Angeles, Atty. Kenneth Rosal nga maoy abogado sa siyudad, Remelo Damuag sa PEDO, Atty. Osabel, Atty. Alistado ug Provincial Attorney Jes Gal Sarmiento. (The New Nandau, Vol. XVII No.9)

Giila karon sa Philippine Nurses Association (PNA-ZANORTE Chapter) nga ang Zamboanga del Norte Medical Center maoy bag-o nilang pinuy-anan. Kini maoy gipalanog ni Atty. Patrick Ivan Ang, bag-ong napili nga presidente sa PNA-Zanorte Chapter atul sa pag-take-oath kanilang mga bag-ong napili nga mga opsiyales sa maong asosasyon atubangan ni Governor Rolando Yebes.

Sa gihimong interview, gipahayag ni Ang nga ilang gikonsiderar karon nga ilang bag-ong pinuy-anan ang Zamboanga del Norte Medical Center ug nagsilbi usab kining home court sa mga nurses ilabina sa taga Zamboanga del Norte. Iyang gipasabot nga ilang gihimong background sa ilang tarpaulin ang bag-ong tambalanan sa probinsiya tungod kay gawas sa pag-aghat sa dugang miyembro sa ilang kapunungan gikonsiderar usab nila kining home court ug makapadasig sa uban aron nga mamahimong miyembro gumikan kay nagbaton kini ug mga modernong  kahimanan. Gidugang ni Ang nga nagtinguha karon ang PNA nga makabaton sila ug opisina sulod sa Zamboanga del Norte Medical Center nga maoy gisaad usab ni Governor Yebes

Sa pagkapili karon ni Ang isip bag-ong PNA President-Zanorte Chapter iyang gipasabot nga una nini nainganyo siya sa paglanasar tungod kay iyang nakita nga sa kadaghan sa mga registered nurses dinhi sa atong probinsiya nakita nga gamay lamang ang aktibo nga miyembro sa ilang asosasyon. Iya usab nga giklaro nga dili babag ang bag-o niyang gihuptan nga responsibilidad diha na sa iyang pagserbisyo karon ilalom sa provincial government isip maoy kasamtangan nga Provincial Tourism Officer. Sa lederato karon ni Ang diha sa PNA iyang paningkamutan nga mapalambo kini ilabina ang pag-aghat ug dugang miyembro. Ilambigit ang PNA sa unsa mang kalihukan aron nga makahatag kanila ug kalingawan sama sa Hudyaka. “Dili lang ta permi motrabaho alang sa mga masakiton” maoy pagpasabot ni Ang.

Gipasalamatan ni Ang sila si Governor Yebes, Board Member Cedric Adriatico, Chairman sa Committee on Health sa Sangguniang Panlalawigan ug Dr. Carmencita Icao nga maoy ilang katimbayayong pag-atiman sa panglawas sa mga katawhan sa Zanorte, apil sa iyang gipasalamatan ang mga kadagkuan sa Dipolog Medical Center ug sa pamilyang Concha. (Mindanao Star, Vol.III No.30)

Kusganong gisaway karon sa pundok sa mga tigbalita ang Department of Social Welfare and Development sa Zamboanga del Norte particular na sa Balay Dangpanan niini nga nahimutang dinhi sa dakbayan sa Dipolog nga wala kiniy pulos kay dili makatabang sa kabus. Kini ang nahinagbo sa mga aktibong meyembro sa Zamboanga del Norte United Correspondents o ZNUC sa hinapos nga bahin sa miaging semana sa dihang usa ka inahan nga taga Sarangani Province uban sa gamay nga batang lalaki niini nadagsa dinhi sa dakbayan sa Dipolog ug nahimong biktima sa iyang kaugalingong paryente nga midangop aron magpatabang.

Ang biktima nahidangat dinhi sa dakbayan sa Dipolog human makadawat ug pahibawo gikan sa iyang ayaan nga ang amahan sa iyang bana nagkasakit ug nagkinahanglan ug tabang ilabi na kuwarta ug ania sa dakbayan sa Dipolog. Tuod man nagkita sila sa iyang ayaan apan human gikuha ang gibalon niyang P8,000 pesos ug titulo sa ilang yuta sa Sarangani gibiyaan sila niini ug wala na baliki hinungdan nga nagpuyo-puyo na lang sila sa terminal. Wala magdugay mida-ngop sila sa Dipolog Police kini maoy nagtudlo nga magpatabang dinhi sa Radyo Ronda-DXKD. Samtang gipangitaan ug paagi nga masulbad ang problema niini nga makauli ug balik sa Sarangani ilabi na sa ilang pletihan gihangyo nga unta makapasilong kini sa Balay Dangpanan sa DSWD sa Barangay Sta. Isabel ning dakbayan sa Dipolog.

Ang inahan ug anak gidala sa Balay Dangpanan sa DSWD apan pagka ugma adlaw’ng Sabado Agosto 18, 2007 didto na usab kini misangko sa DXFL-fm kay magpatabang human giabog sa Balay Dangpanan sa DSWD. Busa gisuwayan na usab sa mga meyembro sa ZNUC uban ni Board Member Ricky Mejorada nga maakomodar llang una sa Balay Dangpanan sa DSWD ang inahan ug anak para adunay hustong kapahuwayan samtang gipangitaan ug paagi nga makapauli balik sa Sarangani. Apan sa gihapon gibalibaran sa Balay Dangpanan sa DSWD kay wala daw mahisakop sa ilang tabanganan ang kaso sa maong inahan uban sa gamay niining anak.

Mismo si Board Member Mejorada nga maoy charter president sa ZNUC, nakapang-lingo-lingo sa gipakitang aktuwasyon sa DSWD. Sumala pa niya asa na man diay paingon kadtong mga lungsuranon nga magkinahanglan ug tabang sa atong gobyerno kon mismo ang DSWD dili mangako sa pagtabang kanila. Ang inahan ug anak napangitaan ug kapasilungan nila sa kasamtangan didto na sa Carmelite Homes sa Sicayab, Dipolog City nga nahangyo ang mga nagdumala niining mga madre nga kon mahimo aduna lay makatulgan ug mapahuwayan sa hustong ang duruha samtang gipangitaan ug sulbad ang ilang problema. (Press Freedom, Vol. XIX No. 46)

Personal nga nangayo ug pasaylo ngadto sa mga membro sa lokal media si Board Member Cedric Adriatico human migawas ang taho nga ang mga board members nga membro sa Committee on Environment and Natural Resources ilang gitago sa publiko ang ilang imbestigasyon samtang gipahigayon ang legislative inquiry sa TVI mining operation sa Canatuan, Siocon niadtung sabado. “May this representation ask for an apology from our local media for the misunderstanding, confusion that my office has caused with regards to their participation in the legislative inquiry held last Saturday, August 18, 2007 at Siocon, this province.”

Atol sa regular session sa Sanguniang Panlalawigan gipanghimakak ni Board Member Adriatico nga ilang gi-ban ang lokal media nga maka-cover sa ilang committee hearing didto sa Siocon. Matud niya, walay intensiyon ang komitiba nga dili magpakuyog ug lokal media mahitungod sa maong legislative inquiry kay kini usa ka public hearing ug walay gidid-an alang niadtung interesado nga gustong motambong. “No way did the committee concerned intend to ban the media, much less the local media in such an inquiry. It was a public hearing. Hence, not only the parties invited but all those interested could attend and participate. In fact, its committee chairperson, our distinguished majority floor leader announced it publicly during our regular session last August 13th, except for the venue which was still to be arranged.”

Atol sa ocular inspection sa gikatahong pagka liki o pagka kolapso sa usa sa mga dam sa TVI, gipahayag ni Adriatico nga ang komitiba dili lang gusto nga sila tratahon isip mga VIP sa mga personahe sa TVI atol sa ilang pagbisita. Gipasabot sa bokal nga ang ilang pag-adto sa mining site dili sila gusto nga ang TVI maoy mamahimo nilang guide nga mahisama na sila nga mga turista kay gusto sa komitiba nga matinud-anon ug maayo nga ang pagsubay sa maong dapit. Gani ila na daang giplanohan nga ayha pa sila mopahibawo sa TVI nga mobisita sila sa maong dapit kon magpadulong na sila didto sa Canatuan, Siocon.

Tungod niini walay bisan usa ka staff sa mga board members sa komitiba o kaha sa SP secretariat nga nasayod sa tukmang petsa ug pamaagi sa ilang ocular inspection. Wala sila mihatag ug impormasyon mahitungod sa ilang pagbisita aron ang komitiba dili maunhan sa mga lakang nga ilang sagupon. “They could not give any information regarding the visit to anyone. As stated earlier, this was done so as to prevent TVI from preempting our moves.” Matud ni Adriatico nga ang wala nila paghatag ug vital information ngadto sa lokal media mahitungod sa ilang ocular inspection sa TVI mining area wala magpasabot nga ila na kining gidid-an nga makatambong sa maong legislative inquiry. “Again, my apology.

Sa samang bahin gipahayag ni Board Member Adriatico nga “biased” ang migawas nga balita sa nasudnong pamantalaan ug telivision nga tungod sa maong legislative inquiry sa mga board members, ang kagamhanang probinsyal sa Zamboanga del Norte ang mikonpermar nga walay dam sa TVI nga nakolapso ug tungod niini, mipadayag sila sa walay pagsupak kabahin sa operasyon sa TVI. Si Governor Lando Yebes mismo ang mipanghimakak niining maong taho. Matud ni Adriatico, ang maong taho walay kamatuoran gumikan kay wala pa mahuman ang ilang inquiry kabahin sa TVI operation. Sa wala pa matapos ang ilang public hearing niadtung Sabado, si Board Member Felixberto Bolando, ang chairman sa Committee on Environment ang mipahibawo sa masigka habig sa pagsubmiter sa ilang position papers sulod niining bulana ug pagdapit kanila nga motambong alang sa laing hugna sa committee hearing karong Agusto 31 nga pagahimoon sa Sanguniang Panlalawigan session hall.

“Certainly, this is not true for the simple reason that the inquiry is not yet finished.” “It was obvious to everyone that the legisla-tive inquiry was not yet completed, except, per-haps to those who had other things in mind.” Matud ni Adriatico atol sa ilang ocular inspection, duna na daay media correspon-dents gikan sa Zamboanga City, Cebu ug Manila ang mi-interview kaniya. Ang TVI mipasalig nga ang maong mga media correspondents mga independent media parctitioners nga adunay kaugalingong prinsipyo ug baruganan. Apan matud pa ni Adriatico atol nga siya gi-interview, gilubag ang mga pangutana nga nagpakita na daan sa ilang pagka bias sa operasyon sa maong kompaniya hinungdan nga ang migawas nga estorya sa balita lahi kaayo sumala sa ilang katuyoan sa maong imbestigasyon.

Mahitungod sa gikatahong pagka kolapso sa dam, gipahayag ni Adriatico nga gumikan sa gidaghanon sa agos sa tubig agi sa pagbunok sa makusog nga ulan hinungdan sa pagka-inas sa porsyon sa sulphide dam, ang TVI mipahayag nga kini usa lamang ka erosion damage. Apan ang mga nanimuyo hadool sa maong dapit miduso sa ilang mga affidavits ug mikonsederar nga dunay nahitabong pagka kolapso. “Towards the culmina-tion of our ocular inspection, some media correspondents, who introduced themselves to be coming from Zamboanga City, Cebu City and Manila, interviewed this representation.

The TVI assured this representation that they were independent media practioners and they came out of their own volition. But, the way they questioned this represen-tation and the way they looked at those who have questions about TVI, like calling them radicals or activists or left-leaning, revealed their bias for the mining company.” Dugang pa ni Adriatico, “they came out with reports seemingly not based on facts but on their biases.” Si Adriatico nagkanayon sa mga pangutana kon duna bay pagka kolapso sa dam, iyang gipahayag nga sanglit mibuhagay ang tubig gumikan sa pagbunok sa makusog nga ulan nainas ang porsyon sa sulphide dam. Apan ang TVI mitubag nga kini usa lamang ka erosion damage.

Apan mga residente nga haduol sa maong dapit nga mipaabot sa ilang affidavits mikonsederar nga ang dam nakolapso gayud. Kini nga pangutana maoy gitun-an karon sa komitiba sa dili pa ang final report. Ang nakamaot lang, dugang ni Adriatico nga may pipila ka sektor nga dili makapa-abot sa final report sa komitiba gumikan kaha nga duna kini laing katuyoan nga makapalibog sa interes sa publiko. “Too bad, Mr. Chair-man, certain sectors are impatient to wait for the final report due, perhaps, to self-serving agenda which are inimical to public interest,” panapos nga pamahayag ni Adre. Si Minority Floor Leader Edgar Baguio mipahayag nga ang ilang pagbisita sa TVI dili magpasabot nga sila pro-mining or anting mining kay ang ilang gipahigayon nga legislative inquiry maoy pagtuman sa ilang tahas diha sa pagprotektar sa interes sa publiko. (The New Nandau, Vol. XVII No.8)

Gibutyag karon ni Cong. Dodoy Labadlabad sa sigundo distrito ning lalawigan nga andam niyang ibalhin sa bag-ong hospital ni Gov. Lando Yebes ang pundong gigahin ni kanhi Congressman Matoy Barinaga sa tambalan didto sa dakbayan sa Sugbo. Matud pa ni Cong. Labadlabad nga sa higayon nga maka-operate na ang bag-ong hospital ni Gov. Yebes ug aduna nay mga saktong kagamitan ingon man mga hanas nga doctor mas paborabli sa mga katawhan sa Zanorte nga dili na modangop sa Cebu aron ipailawom sa dinagko nga operasyon ang usa ka pasyente. Alang kaniya mas maayo nga diha na lamang sa bag-ong tambalanan ipahimutang ang maong pundo aron dili na madak-an sa plitihan ang usa ka pasyente kong didto pa sa hospital sa Cebu.

Kahinumduman nga mipahimutang ug pundo si kanhi Cong. Matoy Barinaga sa Vicente Sotto Medical Hospital sa Cebu aron mahatagan ug ayudang pinansiyal ang mga taga Zanorte nga molahos sa maong dapit aron mopa-ilawom sa mga dinagko nga operasyon. Sa higayon nga buksan na ang bag-o ug modernong tambalanan ni Gov. Lando Yebes makadugang na unya ang maong pundo para pagtabang sa mga pasyente.

Sulod na usab sa taas nga panahon nga wala magbaton ang atong lalawigan sa usa ka moderno ug bag-ong hospital  nga makaalagad sa dinagko nga operasyon hinungdan nga gitukod ni Gov. Yebes ang maong tambalanan diha sa barangay Sicayab ning dakbayan aron dili na modangop pa sa laing dapit ang mga katawhan sa probinsiya aron lamang sa pagpatambal. (Mindanao Star, Vol.III No.30)

Hingpit nga gipanghimakak sa acting general manager sa Zamboanga del Norte Electric Cooperative ang mga akusasyon nga nagka-utang-utang karon ug minilyon ka pesos ang kooperatiba kay giwaldas niini ang kuwarta. Sa ika duhang higayon si Acting General Manager Adelmo Laput sa ZANECO mipagawas ug pamahayag kabahin sa kahimtang pinansiyal sa kooperatiba. Gihisgutan niini ngano nga mitala ug alkansi ang ZANECO diin una niyang gihisgutan mao ang pag-epekto sa Electric Power Industry Reform Act nga misangpot sa pag-us-os sa singil sa koryente ug balig P0.25 centavos matag kilowatt hour ug laing P0.30 centavos/kwh sa dihang giwagtang ang balayronon sa utang ngadto sa National Electrification Administration.

Samtang mi-us-os ang singil sa koryente padayong nagtubo ang mga balayronon sa ZANECO nga gikinahanglan para sa operasyon niini uban sa suweldo sa mga kawani. Napun-an usab ang galastuhan sa operasyon sa ZANECO sa nagapadayong barangay electrification project nga gipatuman sa nasudnong kagamhanan diin nagkataas ang linya nga ilang mintinahon samtang gamay lamang kaayo ang koleksiyon nga ilang mahipos. Gipasabot ni Manager Laput nga sanglit ang ZANECO non-stock, non-profit ug service-oriented cooperative kining tanan gisugakud bisan pa ug nakaitus sa panalapi sa kooperatiba.

Ang pinaka bug-at nga rason sa maong alkansi mao ang pagsi-ak sa National Power Corporation ngadto na sa GENCO ug TRANSCO diin 69 porciento sa makolekta kada buwan mapuntao sa GENCO ug laing 16 porciento para sa TRANSCO diin 15 porciento na lamang ang mabilin para sa ZANECO diin ang 10 prociento niini para suweldo sa mga empleyado ug board of directors lakip na sa galastuhan para sa gasoline, spare parts, supplies, travel expenses ug tanang galastuhan uban na sa tag 200 litros nga gasoline nga libre para sa mga board of directors kada buwan. Matud pa ni Laput pinasikad sa State of Operations sa buwan sa Mayo 2005 ang ZANECO mitala na ug alkansi nga mokabat sa P17,491,063.67 kini sulod sa panahon nga wala pa siya makalingkod pagka manager kay milingkod kini sa posisyon pagka Hunyo 14, 2005 na.

Sumala pa ilawom usab sa net operating losses nga gihisgutan sa Audit Report kini wala magpasabot nga alkansi sila sa panalapi kon dili adunay mga non-cash components niini sama sa depreciation cost sa ilang mga fixed assets ug makinaryas uban sa paghatag sa benepisyo sa mga miretirong mga empleyado. Sa 2005 ang operating net loss mitala ug P35,338,996.00 ang P14.4 milyones niini para sa depreciation cost ug P2.8 milyones ka pesos para sa retirement benefits. Sa tuig 2006 P47.4 milyones ka pesos nga net operating loss, ang P16.3 milyones ka pesos para sa depreciation costs ug P3.2 milyones ka pesos alang sa retirement benefits ug lakip na usab niini ang P11.8 milyones ka pesos nga interests tungod kay nadelatar ang pagbayad sa ZANECO sa interests ug penalties sa FCC/ICC nga gihangyo sa kooperatiba ngadto sa kongreso nga ipa-condone.

Ang alkansi sa ZANECO sa tuig 2006 mokabat lamang sa P16 milyones ka pesos mas ubos kay sa alkansi sa 2005 nga mokabat sa P18 milyones ka pesos. Giklaro ni Acting General Manager Laput nga kining tanan wala giwaldas ang salapi ug gi-usik-usikan sa management kon dili gigamit diha sa operasyon sa ZANECO. Nahisgutan usab niya nga nakatampo usab sa alkansi ang systems loss tungod kay nagkataas ang gikutay nga linya sa ZANECO tungod sa barangay electrification program sa gobyerno. Kini nga katin-awan giluwa-tan ni Laput atubangan sa mga akusasyon nga gipalanog ni Director Aristela Adaza. Matud pa ni Laput walay katinuuran ang akusasyon sa mga board of directors sa ilang petisyon nga adunay dakung utang ang ZANECO ngadto sa TRANSCO nga mokabat sa P12 milyones ka pesos.

Si Laput nagkanayon nga klaro kaayo sa audit report nakabutang nga ang ZANECO walay utang sa TRANSCO ug kini nakapahimulos pa sa 3 porciento nga prompt payment discount apan adunay amoroso nga tunga sa buwan nga mobalor ug P12 milyones ka pesos. Kabahin sa giingon ni Director Adaza nga adunay utang ang ZANECO nga P88 milyones ka pesos sa NPC gipakita usab ni Laput ang vouchers ug tseke timailhan sa ilang pagbayad nga nagkantidad ug P76.8 milyones ka pesos ug ang katapusang pagbayad gihimo niadtong Marso 7, 2007.

Giangkon ni Laput nga adunay utang ang ZANECO sa GENCO nga mokabat ug P43.1 milyones ka pesos sa buwan sa Hunyo 2007, apan aduna pay kolektahonon ang kooperatiba gikan sa mga konsumante nga mokabat ug P73.5 milyones ka pesos. Sumala pa niya kon mobayad lang unta ang tanang mga konsumante sa ilang balayronon sa hustong adlaw nga gitakda niini dili mahitabo nga makautang ang ZANECO ngadto sa GENCO. Tungod niini miapilar si Laput sa tanang mga konsumento sa pagdumdum sa ilang mga obligasyon kada buwan aron dili magbatun ug utang ang ZANECO ngadto sa GENCO. (Press Freedom, Vol. XIX No. 46)

Hayan dili na mahutdan  sa supply sa isda ang lalawigan sa Zamboanga del Norte, kung mapatukod na ang kapin sa 80 milyones ka pesos nga kantidad nga 250-ton cold storage dinhi sa dakbayan sa Dipolog. Mao kini ang gibutyag ni Engr. Joseph Florig, ang hepe sa Bureau of Aquatic Resources (BFAR), Provincial Office atul sa pagpakighinabi kaniya didto sa iyang buhatan. Dugang pa ni Engr. Florig nga ang maong proyekto gikalatid nga ipahimutang kini sa government-owned lot sa Sta. Isabel ning syudad, ang kanhi nahimutangan sa buhatan sa Department of Agriculture ug government-managed fishponds pinaagi sa pagpaningkamut ni Governor Rolando Yebes.

Gibutyag usab ni Engr. Florig nga niining panahona, kinatas-an nga adunay supply sa isda sa probinsya, kutob lamang sa lima ka bulan ug mawala na ilabi na sa panahon nga kinahanglan ang isda. Apan kon adunay cold storage, mahipos pa kini sulod sa pipila ka bulan ug niining higayona, mapadala na kini dili lamang dinhi sa nasud, kon dili lakip na usab sa laing nasud gumikan sa kabugnawun sa maong cold storage gikan sa -35 C  ngadto sa -45 C ug presko pa gihapon ang mga isda. Sa maong dakong proyekto, mapalambo usab ang ekonomiya ug ang industriya sa turismo sa Zamboanga del Norte, ingon man makamugna kini ug trabaho sa mga katawhan.

Niini, posible na usab nga dili na mahutdan ug isda alang sa mga planta sa bottled sardinas, diin ang Dipolog naila na kini nga Bottled Sardines Capital of the Philippines. Sa maong kalambuan karong bag-o, si Governor Yebes ang mihangyo ni BFAR Director Malcom Sarmiento, Jr. nga muhimo ug ocular inspection sa lugar nga tukuran sa maong proyekto sa madaling panahon aron hingpit na kining mapatuman karong tuiga. Kini lain na usab nga kalambuan ang maangkon sa Zanorte ilawum sa administrasyon ni Governor Yebes sibo sa iyang panultihon nga “Una sa tanan ang Katawhan. (Sheng, Mindanao Star, Vol.III No.30)

Mando ni Mayor Evelyn Uy nga hingpit ipatuman ang ordinansa sa trapiko sa dakbayan sa Dipolog. Kini gipamahayag ni PSI Reynaldo Maclang, bag-ong mi-asumer nga hepe sa kapolisan dinhi sa dakbayan samtang estrikto nilang gipatuman ang city ordinance 107 nga mao ang Traffic Code of Dipolog. Matud ni Chief of Police Maclang, ang unang kamandoan nga giluwatan ni Mayor Uy sa pipila palang niya ka adlaw nga assignment dinhi sa Dipolog mao ang pagpahapsay sa dagan sa trapiko gikan sa alas syeti ngadtu sa alas otso sa buntag kay maoy oras nga bisi kaayo ang kadalanan kay kini panahon man sa pag-adto sa opesina ug sa tulonghaan.

Tungod kay duna may lokal nga balaod ang dakbayan sa Dipolog kabahin sa trapiko hinungdan lakip na usab kini niyang gisunod ug gipatuman sa iyang buhatan. Sumala pa ni Maclang walay mahimo ang iyang buhatan gawas sa pagtuman sa kamandoan sa mayor kay ang iyang pag-anhi dinhi maoy pinasubay sa iyang tahas ug kaakohan ug labaw sa tanan ang pagsunod kon unsay anaa sa balaod. “Kun wala ang balaod, wala usab ang polis. Kay naa may balaod ang polis pilit nga mopatuman niini.” Sukad niadtong miaging adlaw estriktong gipatuman sa kapolisan dinhi sa dakbayan sa Dipolog ngadto sa mga motorista ang pagsul-ob ug helmet, paghupot ug lisensiya sa nagmaneho ug rehistro sa motorsiklo. Lakip sa gilakag sa kapolisan ang mga habalhabal nga namasahero dinhi sa dakbayan.

Gireklamo sa mga habalhabal driver ang kapolisan ngano nga gihilabtan pa ang ilang ginagmay’ng panginabuhi nga wala man silay gihimo nga dautan gawas lamang sa ilang pagmaneho nga walay prangkisa ang ilang motorsiklo. Dugang gireklamo sa mga habalhabal driver nga sila gipangkuhaan ug hulagway nga walay pagtugot gikan sa ilang kaugalingong katungod. Matud nila, ang pagkuha ug hulagway daw nahisama sila nga mga kriminal nga mamahimong suspetsado sa unsa mang magpanghitabong krimen dinhi sa dakbayan sa Dipolog. Pipila ka mga lungsoranon ang mipabati usab sa ilang pagsaway sa gihimong lakang sa kapolisan diha sa estriktong pagpatuman sa pagsul-ob ug helmet gumikan sa nangaging kasinatian sa dakbayan nga ang mga tulisan ug snatcher nga makabiktima dili mailhan tungod kay ang helmet maoy gihimo nilang tabon sa nawong aron dili mailhan.

Laing mulo sa katawhan ang wala magkadimao sa gipahamtang nga multa sa mga traffic enforcers tungod kay sa ilang gi-isyu nga citation ticket, ang nakasulat nga multa sa TOP dosyentos pesos lamang (P200.00) apan inig adto nila sa treasurers office sila pabayron ug kinientos pesos (P500.00) tungod kay sumala pa ang maong City Ordinance No. 107 gi-amendahan na sa konseho. Matud ni Maclang nga ang ilang gihimo mao lang ang pag-implementar sa ordinansa nga gipasar sa miagi sa konseho sa dakbayan sa Dipolog. “Ang balaod maoy balaod”, kanayon si Maclang kinsa nanghinaot nga nakasabot ang mga katawhan sa ilang gihimong estriktong pagpatuman sa pagamit sa maong mga safety helmet alang sa tanang mga motorista.                                                                                    

Gipaklaro sa bag-ong hepe nga dili tinuod nga ang hingpit nga pagpatuman sa dagan sa trapiko mao lamang ang gitotokan sa mga tinugyanan sa kapolisan kay lakip na niini ang tanang matang sa kriminalidad. Sumala pa niya sulod sa pipila palang ka adlaw sa iyang assignment dinhi sa dakbayan sa Dipolog isip hepe sa kapolisan duna na siyay accomplishment sama sa pagkasikop sa lima ka mga membro sa snatching gang, nagpayuhot sa illegal drugs ug kaso sa pagpanglugos.

Mahitungod sa hingpit nga pagpatuman sa city ordinance 107, gipahayag ni Maclang nga ang iyang katuyoan mao ang pagpahapsay sa dagan sa trapiko. Atol sa ilang checkpoint iyang nakita nga ang mga motorista dunay daghang kalapasan sa trapiko sama sa wala pagsul-ob ug helmet, walay rehistro ug lisensiya hinungdan nga ila kining gisikop ug gipahamtangan ug multa.

PSSupt. Lipana nagrekomendar

Dili ang igsuon ni Mayor Evelyn Tang-Uy nga si Alex Tang maoy nag-rekomendar ni PSI Reynaldo Maclang aron mamahimong chief of police sa Dipolog PNP. Kini ang gipaklaro sa bag-ong miasumer nga hepe sa kapolisan nga si Maclang atubangan sa migawas nga holongihong ug sa pangutana nga gitugpo ni Board Member Edionar Zamoras atol sa iyang programa Kasayuran sa DXFL sa miaging adlaw. “Ngayon ko lang narinig yan. Hindi totoo yan.”  Matud ni Maclang ang iyang assignment ug assumption of office nagabase sa iyang qualifikasyon ug competent. Iyang gibutyag nga si P/SSupt. Marcelino Lipana, ang kanhi PNP Provincial Director sa Zamboanga del Norte maoy nagrekomendar kaniya para mamahimong hepe sa kapolisan dinhi sa dakbayan. (The New Nandau, Vol. XVII No.8)

Determinado karon ang mga kadagkuan sa kagamhanang lokal sa Siocon nga ilang mapabarog ang Siocon Municipal Hospital ilalom sa administrasyon ni Mayor Perlisa Soriano. Karong bag-o ang mga opisyales sa maong lungsod uban ni Vice Mayor Cesar Soriano ang mi-presentar ngadto nila ni Governor Yebes ug Congressman Cesar Jalosjos sa tinguha niining pagtukod ug bag-ong tambalanan sa Siocon. Gipasabot ni Vice Mayor Soriano nga anaa sa 10 ngadto sa 15 milyones pesos ang gikinahanglan nila nga pundo alang sa katukoran sa maong Municipal Hospital. Iyang giklaro nga dili mangutang ang lungsod alang niini. Sa karon si Congressman Jalosjos ang misaad sa 5 milyon pesos nga ayuda, 1 milyon pesos gikan sa probinsiya ug 2 milyon pesos nga counterpart usab gikan sa lungsod.

Masaligon si Governor Yebes sa suporta alang sa pagpabarog sa maong tambalanan. Siya nakadayeg sa gipakitang pagpaningkamot sa mga kadagkuan sa lungsod. Gipahayag ni Governor Yebes nga kung hingpit gayud nga mapabarog ang maong tambalanan  lantawon sa probinsiya kung unsay angayang matabang niini alang sa operasyon, sama sa pagpahulam sa mga kahimanan gikan sa Zamboanga del Norte Medical Center, mga doctors ug ingon man ang paghatag ug medisina. Pareho ang panglantaw nila ni Governor Yebes ug Congressman Jalosjos sa kaayohan nga ihatag sa katumanan unya sa maong hospital tungod kay nagsilbi kining welcome development isip pagpangandam usab sa maong lungsod kung madayon na nga mamahimong probinsiya ang tersiro distrito.

Gidasig ni Governor Yebes ang mga kadagkuan sa Siocon nga tun-an gayud pag-ayo kung unsaon nga maka-operate ang maong tambalanan tungod kay dili sayon ang pagmintinar sa usa ka tambalanan sa gobyerno.  Ang pagtukod unya sa maong tambalanan sa Siocon kini maoy pinaka-unang tambalanan sa tibook rehiyon nga gipanag-iyahan sa lungsod. Alang sa gobernador nga tungod sa kakugi nga gipakita sa mga opsiyales sa Siocon nalupigan pa niini ang dakbayan sa Dipolog nga sa karon walay kaugalingon nga tambalanan ug gymnasium dili sama sa lungsod sa Siocon nga nakapabarog kini ug maanindot nga gym nga iyaa sa lungsod ug karon ang tinguha na usab nga mopabarog ug iyang kaugalingong tambalanan.

Subay sa plano, adunay duha ka andana ang maong tambalanan ug 30 bed capacity. Kung ugalingon mahinayon ang pagtukod niini, giklaro nang daan ni Vice Mayor Soriano nga dili maapektohan ang operasyon sa kasamtangan karong District Hospital nga anaa sa maong lungsod ilalom sa provincial government. (Mindanao Star, Vol.III No.30)

Hingusog pagpangandam sa atong taga COMELEC alang sa gitakda piniliay sa barangay opisyales. Walay ato gihapon kay magpadayon ang mga salawayong systema sa piniliay basi sa gimbot-an sa balaod sa Commission on Elections. Mga “loopholes” subrang depekto nga naiksperyensiya, magpabilin. Teachers who were members of the boards were corruptible or corrupt, and that it provided favorable climate for the commission or do election frauds by the then previous administration. The opposition had no chance. Kinahanglan hugton, tinud-on ang party representation in the boards and other election codies and representation in the COMELEC. Urgent necessity of electoral reforms for credible local elections and the survival of democracy is needed. With the coming 14th session of congress proposal of Pres. Arroyo on electoral reforms maybe prioritized. Atong laoman nga human sa barangay election karong Octobre 29, 2007 matikad na pagka balaod ang mga election reforms giawhag sa presidenti and for good and for keep the present election process will then a thing of the past. 

Klaro kaayo, mga kukhang politiko padayon pagsuportar sa mga kukhang barangay chairman sa ilang kalunsoran. Mga pinansir sa SWERTRES nag una-unag hatod regalo pinuntil salapi sa ilang mga barangay chairmen igasto sa piniliay. The coming barangay elections are keyed to the cotinued operation of SWERTRES! Ilabi sa mga mayores nga maoy nahibaloan mga pinansir nga makita ug mahikap apan makabuta sa mga bata sa mga mananakop. OIC Gen. Manager ZANECO mitaho nga siya giakusar ni Board Of Director Daylin Adaza “of enriching himself at the expense of the cooperative. Aron kahatagan hustisya iyang ngalan ug pagka tawo midugang pagtaho si GM Adelmo Laput kanhi usa ka pari sa simbahang katoliko nga nangandam siya sa mga dokumento ug mga ebidensiya isuporta for his filing a libel case batok kang Director Adaza ug mga  kauban.

Ang pagtuktogaok ni Director Daylin Adaza kabahin sa iyang gibutyag sa kahanginan kahawian matod niya sa makadaghan sa interview ug taho live gibalita sa kahanginan nakapangangha sa mayoryiyang katawhan sa lalawigan. Nga sa katapusan adunay usa o mga kauban diha nga taga ZANECO manug-an sa mga tinagoang kaniadto pa naghungaw ug nanimaho nga kanunay’ng gipugngan nga dili ikasabwag for public interest and consumption. Ang gihimo ni Daylin Adaza naka dugtong daghang mga tinagoan nga karon atong mabati gipaagi lamang gihapon sa hulogihong sa Zaneco insider. Pero timan-an natong tanan, there are three secret things on this earth in this world that you cannot hide. 1. Is love; 2. Smoke; & 3. A man riding o a camel’s back. Diha na ang daghang tinagoan sa ZANECO apan naghulat lamang kang Board Director Daylin Adaza nga maoy makasindol nga dili mahadlok itaho alang kanatong tanan mga pasahero membro sa cooperatiba nga nagpabilin mga pasahero lang gihapin.

Sagdi lang kadtong nangaging mga Board of Directors kay kanila igo na nga dunay kaduha maka atinder board meeting nga dunay nilibo madawat…libre gastos pagbiyahi bisan makapila ngadto sa kaulohan ug daghan pa uyamot nga gi rat a plan ni Adaza sa kahanginan. Walay makatuo nga si Director Adaza nagyaw-yaw nga walay mga kamatuoran. Nasikop niya ang naghungaw aso sa mga tinagoan nga kaha gihimong sulondon ni bisan kinsa nga mahapoli pagka Gen. Manager sa ZANECO ang pagpangyiwat sa mga daghang maiyawat nga wala mabulgar. Tanang makasunod motago sa mga baho sa botilya aron diha lamang ma-preserba hangtod magka unsaay ang cooperatiba sa mga pasaherong membro. (Press Freedom, Vol. XIX No. 46)

Malampusong gipahigayon niadtong Agusto 22, 2007 didto sa Zamboanga del Norte Convention and Exhibition Center, Barangay Estaka, ning siyudad ang usa ka seminar sa pagsukod sa mga barutong pangisda. Ang maong seminar nga gipasiugdahan sa Kagamhanang Probinsyal ubos sa pagdumala ni Gobernador Lando E. Yebes nagtumong sa paghatag ug igong kasayuran ug teknolohiya ngadto sa mga tinugyanan sa lokal nga pangisda sa 18 ka mga munisipalidad kung unsaon sa pagsukod ug pagdeterminar sa gibug-aton sa usa ka baruto sa pagpanagat kon fishing boat.

Atol sa maong seminar nga gitambongan sa mga fisheries coordinators, municipal agricultural officers, ug lideres sa mga mangingisda sa napulo ka mga municipalidad, gipasabot ni Regional Director Virgilio A. Alforque sa rehiyonal nga buhatan sa Bureau of  Fisheries and Aquatic Resources, ang mga kaayuhan nga makuha sa mga siyudad ug municipalidad unya may kalambigitan na sa pag-isyo ug pagsitar ug pagkolekta sa fishing license fee isip additional revenue source gikan sa mga tag-iya ug barutong pangisda nga residente sa maong lungsod nga may gibug-aton nga tres toneladas pa-ubos.

Ubos sa suporta sa Kagamhanang Provincial, pinaagi sa mga maninguha ni Special Deputy Provincial Agriculturist Vicente “Vic” B. Sanchez, Jr., ang Maritime Industry Authority sa Zamboanga City ang mipadala ni Engr. Cristopher L. Lao, Maritime Industry Specialist II, aron maoy mubatbat sa formula sa pagkuha sa tantiya sa tolenada nga naa sa usa ka barutong pangisda.

Gipasabot usab ni Sanchez ang kabilihon sa maong seminar dili lang tungod kay makahatag kini ug dugang tuburan sa abot sa panalapi sa dise sayes ka mga munisipalidad, ug duha ka mga siyudad dinhi sa atong lalawigan, makahatag usab kini sa maong mga lokalidad ug proteksyon sa ilang mga kadagatan kon municipal waters batok sa pagpanagat sa mga barutong pangisda nga may gibug-aton nga subra sa tres tolenadas nga gitugutan sa atong balaod nga mangisda lapas sa 15 kilometro gikan sa baybayon. Panapus pa ni Sanchez, ang Bureau of Fisheries and Aquatic Resources ra ang gitugotan sa atong balaod nga muisyo ug fishing license ug mukolekta ug fishing license fee ngadto sa mga tag-iya sa barutong pangisda nga may gibug-aton nga subra sa tres tolenadas.(Kris & Naian, Mindanao Star, Vol.III No.30)

Dalayegon nga buhat ang gipakita nga pagpa-ubos karon ni Mayor Belen Tang-Uy ngadto sa liderato ni Lando sa probinsya kabahin sa isyu sa Layawan dihang sa katapusan nakab-ot na jud ang ilang penal nga kasabutan. Didto mismo sa Capitol misugat ang mga mata sa mga kawani dihang sa walay kaikag misaka si Belen aron taposon na nila ni Lando ang taudtaud nga panagbangi. Ang pagsaka/adto ni Belen sa Capitol maoy pagpaila sa iyang pagpahiubos ug deplomatic approach aron pagsulbad sa problema. Labing tinuod ug wala palang unta mikuha ug balingagngag nga abugado si Belen hagbay ra nahilot ang panagbangi. Ambot unsay nakaon aning ilang legal councel nga gusto man jud niya langanon ang kaso bisan kon nagkasinabot na ang duruha ka mga lideres didto sa Dapitan nagama pod kini ug iya-iya nga memorandum of agreement butang nakapaturok sa sungay sa Capitol. Kini unta si torney kay maoy gikuha nga legal councel sa city government dili magpa-alig-alig ug tambag nga makadaot sa interes sa publiko. Kon natuman palang unta dayon unsa ang nasabutan nila ni Lando ug Belen didto sa Dapitan hagbay ra natapos ang kontrobersiya sa city hall ug capitol. Utro pod ang mayor nagpatuo sa tulibagbag nga advise bisan kon nagtando-tando na siya sa ilang kasabutan ni Lando atubangan ni Bagwani (DILG Regional Director) kay dili lagi gusto magpalupig bisan ug lupig nang daan samot nalangan ang pagsulbad sa problema.

Seguro naka-alimadmad si Belen kon magsigi’g tuo sa advise sa ilang manlalaban samot mogahi ilang semento sa Isias misanong nalang kini sa proposed MOA nga gigama sa provincial attorney. Ang MOA walay nag-usab sa unsay nakab-ot nga kasabutan sa duruha ka mga lideres didto sa Dapitan.

---ooo00000ooo---

Kon pilit ipatuman ang moratorium sa probinsya nga dili pakuhaan sa balas ug graba ang Layawan river sa Barangay Sangkol walay mahimo ang city government gawas sa pagtuman kon ilang pugson lain napod nga kaso ilang sagubangon. Ngani sa panahon pa kaniadto ni Berto dihang nasakpan ang duha ka mga dumptruck sa Dipolog nga naghakot sa balas ug graba kini gidakop man sa mga personahe sa PEDO gumikan sa kalapasan nga ang siyudad wala maghupot ug insaktong permit. Didto nagsugod ang panagbangi tali sa duruha ka mga LGU sa probinsya ug Dipolog kay misangko man sa pagkihaanay. Ang Dipolog mikiha ni Lando uban sa mga personahe sa PEDO ug Mandamus, usa ka sibil nga kaso ug lakip na sa administratibo batok sa mga polis nga maoy security escort sa nagdakop. Samtang ang probinsya nga maoy dunay otoredad sa pagpatuman sa The Philipine Mining Act of 1995 (DENR Administrative Order No. 96-40); ug Section 86 sa Provincial Ordinance No. ZN-05-71 nga mao ang Small Scale Mining Ordinance of Zamboanga del Norte mikiha pod ug administrative complaint nga pagkawat ug minerals batok ni kanhi Mayor Berto Uy uban sa iyang mga opisyal ngadto sa Ombudsman Mindanao. Tungod sa maong mga kaso apektado ang mga proyekto sa Dipolog kay wala naman silay kakuhaan sa balas ug graba kay exipred naman pod ang sand and gravel permit sa siyudad. Demodo, kon mopugos sila sa pagkuha sa balas ug graba sa Lawayan river segurado jud sila dakpon sa probinsya kay illegal ang ilang operasyon. Nan karon kay may nakab-ot naman sila nga kasabutan (MOA) nga ilang gipermahan didto mismo sa Capitol, panahon na nga mag-uli ang maayong relasyon tali sa duruha ka mga lideres para tambayayongan ang unsa man nga kaayohan alang sa kinabag-ang hut-ong sa katawhan. Unsa man ang nahasulod sa MOA respeto lang sa matag-usa ang gikinahanglan para dili na masubli pa ang nahitabong panagbangi. Alang sa siyudad sa Dipolog, agwantaha ninyo ang unom ka bulan nga dili pakuhaan sa balas ug graba ang suba sa Sangkol total duna may daghang quarry area nga puwedi ninyo kakuhaan. Ang gipanalipdan lamang ni Lando, kana kon dili man pagdumot sa politika ang iyang gihimo sa Dipolog? nga dili mahinaykan ug kaguba ang nagusbat na kaayong suba diha sa Layawan. Tiaw mo ba nga kini gikalotan sa balas ug graba sukad pa niadtong mga tuig setenta nga wala pako matawo aning mga panahona. So, angayan lang jud nga ato pod papahuwayon ang kadaot nga nahimo sa atong environmento kay dili man kini ma-compromise maski kon unsa pay mga proyekto ipatuman sa gobiyerno apan ang atong kinaiyahan nagusbat na pag-ayo. Mag-unsa man ang dagkong building, nindot nga tulay, karsada apan mosumbalik pod kanato ang kasilag sa panahon tungod sa nagpasulabing pagpanamastamas sa kinaiyahan gumikan sa kapritso sa atong mga lideres kay gusto makaginansiya sa mga proyekto! Usahay malimot bata nga kon unsay atong gihimo nga pagpanamastamas sa kinaiyahan mao ra usab kini ang mosumbalik kanato. Wala na rabay usob kon ang kalamidad na gani ang mohampak kanato dili jud mapugngan. So..Kudos alang ninyong duha Lando-Belen!!!

---ooo00000ooo---

Gusto ni Congressman Dodoy Labadlabad nga dili na niya ibutang ug balik sa Vicente Sotto Hospital sa Sugbo ang financial assistance para sa mga pasyenti nga taga dinhi sa segundo distrito sama sa gihimo kaniadto sa panahon ni Matoy. Sa panahon gud ni Matoy nga congressman pa siya,  nagbutang kini ug pundo gikan sa iyang pork barrel didto sa Vicente Sotto Medical Center sa Cebu City para kon dunay pasyenti nga taga dinhi sa Zamboanga del Norte ilabi na sa taga segundo distrito nga ma-admit sa Sugbo dunay madangpan. Kini gi-alkontra sa una. Daghang pagdaut/saway gihimo ni Matoy kay ngano kuno nga didto sa Sugbo niya gibutang ang pundo ug ngano nga dili dinhi sa atong kaugalingong hospital. Apan sa nakatilaw sa maong tabang, dili masopil ang ilang gibating pagpasalamat. Tiaw mo ba nga moabot kag Cebu dala sa imong pasyenti dayon apiki kag kuwarta asa man tawon ka dagan? Kalagmitan ugod dinhi sa ato kon ma-apiki ang pasyenti adto man kini i-refer sa atong mga doctor ilabi na sa Cebu kay kompleto ug kahimanan. Nan karon, ug pobre ang pasyenti nga adto dad-on sa Cebu, kinsa man ang mohatag ayuda? Maayo gani kay nakahunahuna si Matoy daghang nalibre. Bisan tuod ug singko mil lang ang financial assistance apan dako na kaayo kinig ikatabang sa gastogasto palit tambal ug uban pa. Kay dili lalim kon molalin kag laing lugar nga wala nay matiti ang imong bulsa!

---ooo00000ooo---

Maayo kini nga pamolitika nahunahunaan ni Dodoy nga iyang sakyan ang programa nga gidesenyo niadto ni Matoy. Kon ihinayon ni Dodoy ang pundo para financial assistance sa mga pasyenti anha niya ibutang sa bag-ong Zanorte Medical Center mao kini ang kompetensiya sa BIBO ni Lando. Si Lando dunay BIBO (Barangay Indigent Benefeciary Organization) nga ang membro makapahimus sa libre nga hospitalisasyon pinaagi sa PHCAP kon Provincial Health Care Assistance Program. Kon kadtong gi-itsapwera sa BIBO kay wala mosuporta ni Lando sa miaging eleksiyon kini maoy sagupon ni Dodoy. Ang awayan ni Dodoy para ma-kompetensiyaan ang free hospitalization ni Lando mao ang iyang pundo nga ibutang sa bag-ong tambalanan sa Sicayab. Girason ni Dodoy nganong adto paman niya ibutang sa Sugbo ang iyang pundo para financial assistance nga ang gitukod nga hospital ni Lando magbaton man ug batid nga doktor ug kompletong kahimanan. Sakto pod ka Doy! Pero hinaut unta nga kini imo tininuod pagtabang sa mga kabus ug dili pamolitika kay bason pangandam rani sa umaabot nga eleksiyon kay ang posibli imo ma-kontra si Lando? Kini panaghap lang kay inig makagawas si Nonong mahitabo jud ang posibilidad nga daghang kausaban sa kamada sa politika karong umalabot 2010! Kon moingon si Nonong ni Lando nga “Lan, ako say mag-gobernador” alangan man pod seguro mosupak si Lando nga sa pamolitika karon dinhi sa ato kontrolado naman sa brig brother diba? Aminin nalang natin ang katotohanan! Para kanako, remote kaayo ang posibilidad nga mag-atbang ang mga Jalosjos ug si Lando! So…posibli mahitabo si Lando modagan nalang ug congressman? Kini mga panaghap lang!

---ooo00000ooo---

Si Dodoy karon nangandam pod unsaon niya pag-kompetensiya ang programa ni Lando sa mga kabus kay aron dili pod siya madehado sa panahon unya nga mangayo napod siya ug boto sa umalabot nga piniliay. Nanghinambog raba ning iyang mga pampararam nga kuno kini si congressman pelantropo! Wala mo kuyapiiiiii! Pelantropo gani kanang manghatag nga dili maghulat dunay balos. Dili sama anang magpa-utang ug abuno apan ug dili kabayad birahon ang kabaw, kanding, baboy, titulo ug uban pa sa nangutang kabus! Hinaut lang ta nga kining tabang unya ni Dodoy sa mga pasyenti (kon mahinayon ang pagbutang niya ug pundo sa Zanorte Medical Center para financial assistance) dili angkonon nga ang ayuda sa kongresista tungod sa iyang pagka pelantropo! Kay mangalitsi jud mo mga pelan-trapoha mo!!!

---ooo00000ooo---

Flavor of the week: Mayor Angel Carloto gusto nang moluhod ni Nonong? C U next bye….! (The New Nandau, Vol. XVII No.9)

Bokales giunay’g sunog sa ilang SP Sec.!

Asa na si “Madam Taratatat” Daylinda Adasa sa iyang pagyaba-yaba nga dunay dakong kahiwian ang pagpadagan sa ZANECO sa pamunoan karon ni Acting GM Adelmo Laput? Nahilom man lagi sukad gibulgar ni Laput nga ang hunta direktiba dunay personal interes sa pagpalit sa 3,600 ka book metro! Ang pagpakahilom karon ni Mrs. Adasa atubangan sa iyang giingon nga mismanagement, dunay daghang iregularedad ang pagdumala ni Laput mao bay pagpasabot nga kini natuk-an sa gibalos nilang isyu? tsk..tsk..tsk…Ug tinuod pa nga nagmaisugon si Directora Adasa sa iyang kawsa nga usbon ang liderato sa ZANECO kay dunay daghang anomaliya wala unta kini mitapig ug nagpakahilom hangtud karong mga panahona. Kana ug tinuod man ang iyang gisabwag nga impormasyon ngadto sa mga membro konsumante sa elektrisidad! Ug dili man ugaling tinuod ang giingon ni Laput nga duna silay personal interes nga padag-on ang supplier nga GIGOLS sa pagpalit sa metro kay dako ang ilang madawat nga SOP dapat ila kining ipanghimakak sa publiko. Sa ato pa diay Madam Taratatat tinuod jud diay ang gibulgar ni Laput nga “pure harrashment” ang inyong plano pagpalagpot kaniya kay wala mo kasapiiiii? Susss…kamaayo ba ninyong itambog sa linaw ipakaon sa buaya kay pareho ra mong mga buaya!

— oo000oo —

Ang mga membro sa komitiba sa environment miadto sa TVI mining area sa Siocon arun sutaon ang taho nga may nahitabong pagka-inas sa dam wala magpakuyog ug lokal media kay kuno sila mahadlok masunog sa ilang imbestigasyon! Untuwaaaaaaa….wala mo malipoooong! Ang atong lokal media na hinoon ang mounay ninyo ug sunog nga halos kada adlaw man mo magkatagbo sa dalan. Kahilas ba ninyo pamation anang inyong pagduda! Unsa man diay inyong panglantaw sa atong lokal nga media dinhi sa Dipolog pareho ninyo kahanggaw? Mura man mo ug nakaminus pag-ayo! Ang inyong imbestigasyon dili angay itago sa publiko kay ang interes sa mga katawhan maoy atong giprotektahan. Ang operasyon sa TVI pagmina sa atong natural resources diha sa bukid sa Canatuan, Siocon gisupakan sa nagkalainlaing sektor sa atong katilingban ug sa simbahan. Mismo si Governor Lando Yebes mipadayag sa iyang dakong pagsupak sa operasyon sa TVI kay samtang ang maong langyaw’ng kompaniya dinhi sa atong probinsya nagpahimus sa bahandi sa atong kinaiyahan ang bultong sapi nga ilang mahipos adto nila dal-on sa gawas sa nasud samtang ang dakong bahin sa buhis adtu mapunta sa panudlanan sa kaulohang Manila diin ang nahimong alaot ug makalolooy mao ang atong kaugalingong probinsya nga gibinlan nalang intawon ug momho…nagusbat pa ang atong kinaiyahan!!! Mahimong mawatas-watas ang atong kabukiran, nangadaut ang atong kinaiyahan, apektahan ang atong kalipokan ug bohilaman sa kasubaan wala pa gayud kitay maani nga kaayohan kay gamay raman ang buhis nga ilang gibayran dinhi sa atong lalawigan! Mao gani nga sa dihang may gitugpo nga pamahayag si Bokal Adriatico sa hawanan sa Sangunian nga may nahitabong pagka-inas sa dam sa TVI interesado usab ang lokal media masayod! Ang pag-adto sa TVI dili personal nga gasto sa mga bokal…kuwarta kana nga buhis gikan sa mga katawhan busa dili kana ninyo angay ihikaw kon ugaling mahadlok kamo nga makagasto ug kaon sa dagko pod ug kaon natong membro sa lokal media! O bason ba kaha hinoon nga mahadlok mo maatikan nga modawat mo ug sobre kon ugaling dunay isangal ninyo gikan sa TVI?

— oo000oo —

Ang nakadala ug hilas nga i-ban ang lokal media sa legislative inquiry mao si JoeBan. No less than Board Member Adre miangkon sa iyang kanhi staff Mr. Japhet Fernandez nga dili sila magpakuyog ug media kay maoy sugyot sa ilang SP Secretary! Untuwaaaaa…susssss ginoong gagmay!!! Board member magpadala ug solsol anang inyong secretary? Kinsa man tawon kana si JoeBan nga wala mana siyay labot sa inyong transaksiyon didto sa TVI. Ang iyang trabaho igo raman pag-takenote sa inyong minotas atol sa committee hearing unya siya ang magbuot ninyo? Nahimo na hinoon nga utro pod mo mga walay boot…! Maski pa ug unsaon ninyo ug tagotago nga dili konuhay kamo magpa-atik sa inyong imbestgasyon aron dili ma-preempt sa TVI ang inyong lakaw apan kana si JoeBan duna nay kontak didto sa TVI! Nakahinumdom mo ni Mrs. Lulie Micabalo, reporter sa Mindanao Observer? Sa panahon ni Gani Amatong si Lulie maoy nakailog sa korona sa posisyon nga gihuptan kaniadto ni Vicky Jamolod sa TVI. Unsay mahisgutan sa Sanguniang Panlalawigan kabahin sa TVI atomatik ang TVI mahibawo dayon kay kana inyong SP Secretary mao nay reporter didto! Wala mo masayud anaaaa?

— oo000oo —

Ang tuyo tingale ni JoeBan nga dili pakuyogon ang lokal media kay bokal kaayo kini sa mga isyu kabahin sa TVI maong iyang gisolsolan ang mga membro sa committee on environment nga masunog ang ilang imbestigasyon! Ang mga bokal nga uto-uto nagpadala pod aning ilang SP Secretary mituo pod dayon. Plano na diay sa TVI mag-hire ug ilang koresponsal gikan sa nasyonal aron maoy molubag sa ipagawas nga taho. Na…tan-awa resulta ra gyud! Kinsa may nag-unay ninyo ug sunog? Ang SP Secretary ra pod ang miunay ug sunog sa mga bokal kay sa dihang nasayud ang TVI nga moadto ang mga board members nag-andam na daan ug reporter aron mosugat kanila! Migawas sa balita sa Manila Times ug sa ABS-CBN News Channel nga mikutlo sa interview ang mga opisyales sa Zamboanga del Norte dili supak sa operasyon sa TVI! Si Lando nga nakabasa sa balita nanglipaghong sa kasuko kay dili tinuod ang maong report! Na tan-awa ra sa kahangal ninyong mga bokala mo nagpatuo mo anang inyong maayong laki nga secretary kamo na hinoon ang naunay ug kasunog napaig pa jud!!! Mirisiiiiiii!

— oo000oo —

Nangayo ug pasaylo si Bokal Adre ngadtu sa lokal media kay ang iyang buhatan maoy nagpahibawo nga walay media pakuyogon sa ilang lakaw didto sa Siocon. Gipasabot ni Adre nga ang wala pagpahibawo sa lokal media sa ilang lakaw dili aron itago ngadto sa publiko ang ilang imbestigasyon. Si Adre nga mibarog sa hawanan sa Sangunian atol sa ilang session niadtung Lunes mihimakak sa migawas nga balita sa nasudnong pamantalaan nga walay dam nga nakolapso. Dili pod tinuod nga miingon siya sa interview nga uyon ang mga opisyales sa Zamboanga del Norte sa operasyon sa TVI. Matud niya, wala pa mahuman ang ilang legislative inquiry busa dili pa sila makapagawas ug final report maong makaingon siya nga ‘biased’ ang maong taho. Lakip sa nakasaway si minority floor leader Board Member Edgar Baguio nga dili kadto angay buhaton sa TVI. Ang ilang pag-ato didto dili kay sila mga pro-mining o anti-mining. Ang ilang pagbisita sa mining area sa TVI para sa environmental ug public interest. Kay wala pa sila mahuman sa ilang imbestigasyon dili pa jud sila makahatag ug conclusion! Na hala board…kanang inyong SP secretary lubaga nang liog kay maoy mihatud ug report sa TVI nga mangadto mo didto!!!

-ooo0000ooo-

Maayo tingale nga ang atong lokal media dinhi mohimo ug independent investigation didto sa Canatuan kabahin sa operasyon sa TVI. Dili lang kay magsalig kanunay aning mga opisyal sa atong gobiyerno kay ang uban ani mga walay boot! Mas maayo nga dunay kaugalingon nga panginsusi ang atong lokal media dinhi kon naunsa na ang kahimtang sa atong kabukiran didto sa Siocon kay kita maoy labaw nga magpakabana kay ang Siocon nahisakop kana sa atong lalawigan sa Zamboanga del Norte. Kon miadto ang ubang manunulat ug magsisibya gikan sa laing dapit nga dili taga Zanorte kita pa kaha nga anaa man kana dinhi nahimutang sa atong probinsya? Kon kanunay rata dinhi magyampongad hulat kanus-a hatagan ug impormasyon sa ubang sektor nga duna poy personal interes sa operasyon sa TVI mahimutang “hawsiyaw” ang mga balita nga mogawas kay dili man A1 imformation ang nahipos kay ang pikas-pikas habig nga mohatag ug report pareho dunay interes. Tingale panahon na ang atong active media practitioners dinhi sa Dipolog dili magtinapolan…mohimo pod ug kaugalingong investigative reporting aron balanse ang mogawas nga balita! Dili lang pod tingale kita mo-conclude nga dautan na jud ang operasyon sa TVI bisan tuod ug dunay kusog nga pagsupak sa ubang sektor. Ang atong gi-proteksiyonan mao ang interes sa mga katawhan nga maapektohan sa mining operation. Kon iresponsable ang TVI sa ilang pagmina sa atong kabukiran didto sa Siocon nan…angayan jud sila makatilaw ug makalilisang kastigo ug latigo! Wala man god kitay mahimo maski unsang pagprotesta/petisyon sa atong mga katawhan nga supak sa mining operation kay duna man kitay balaod nga ang mga langyaw puwede makapahigayon sa ilang pagmina dinhi sa atong nasud. Ang kadagkoang opisyal sa DENR sa kaulohang Manila nga gisangalan pod ug minilyon nga kuwarta hatag pod dayon ug permit. Kon duna palang untay gahum ang atong mga lokal nga opisyal sa probinsya hagbay rang nakalayas kanang TVI sa Siocon apan bisan pag unsaon wala man jud kitay mahimo maong ang ato nalang gipangayo kay dili man sila mapugngan mao nalang ang responsabling pagmina ug motabang pag-amping sa atong kinaiyahan nga dili mahinaykan sa pagkapokan!

-ooo0000ooo-

Ang bag-ong gi-instalar nga hepe sa kapolisan dinhi sa Dipolog mipakita dayon sa iyang arte pagpanakop sa mga motorista nga nakalapas sa balaod sa trapiko. Mao ranay imong gianhe nganhi sa Dipolog chief aron ka magpasikat? Mao banay matang sa chief of police gibutang sa Dipolog nga gi-import ni Mayora Evelyn-Tang Uy nga maayo lang sa pagpanakop ug motorista? Dunay daghan angayan totokan sa atong kapolisan kay ang Dipolog nahisama na sa dagkong siyudad sa Manila ug Cebu nga midagsa ang daghang kriminal. Ang pagpatuman sa balaod sa trapiko dili maoy matang sa serbisyo nga gipangita sa mga katawhan dinhi sa Dipolog kay kana ginagmay lamang nga butang. Ang gikinahanglan sa mga katawhan kon unsaon pagsulbad ang nagpanghitabong krimen sama sa tulis, kawat, pagpanglabne, bodol-bodol, illegal gambling ug uban pa. Kana maoy dapat unahon ni PCI Reynaldo Maclang dili kanang pagpanakop ug motorista nga wala magsulb-ob ug helmet kay binakla na nga klase sa serbisyo. Ang pagpanakop sa mga driver nga walay lisensiya, walay rehistro sa motor, wala magsul-ob ug helmet usa lang na siya ka matang sa balaod aron makasapi ang atong gobiyerno kay ang makalapas pahamtangan man ug bayad nga multa pinasikad sa Traffic Ordinance No. 107 sa dakbayan sa Dipolog! Langtud pagka-estorya panapi lang kana sa administrasyon ni Mayora Belyn Uy aron makahipos ug daghang kuwarta ang panudlanan lokal para ipalit ug semento ug kabilya sa ilang tindahan diba? Ang angay totokan ug maayo sa atong kapolisan kanang pagsikop sa mga kriminal nga nakahimog salaod sa atong mga katawhan. Matang sa serbisyo nga ipabilin ang pagmintinar sa kahapsay ug kalinaw lakagon ang mga kriminal aron luwas ang kinabuhi ug propiedad sa atong mga katawhan. Kon ang atong kapolisan hingpit nga mipatuman sa balaod sa trapiko mao ba kanay sulbad sa problema sa lungkab, tulis, kawat nga halos kada adlaw ug gabii nahitabo dinhi sa dakbayan? Chief Bakla…este Chief Maclang kay gi-import ka man ni Mayora Belyn hala…ipakita ang imong ka maayong laki didto sa Manila dinhi sa Dipolog diha sa pagsulbad sa nagpanghitabong krimen kay mao kana ang gimulo sa atong mga katawhan! Kon dili ka makahimo sa imong tahas ug responsibilidad diha sa pagsulbad sa nagpahitabong krimen isip gi-import nga chief of police sa Dipolog PNP mas maayo pa tingale nga mobalik nalang ka sa imong agi hatagan pakag pamiliti kay ang katawhan sa Dipolog wala magkinahanglan ug hepe nga moanhi lang dinhi aron magpasikat! Intiende?!!!

-ooo0000ooo-

Flavor of the week: PCI Maclang, bag-ong COP sa Dipolog PNP grandstanding! C U next….bye! (The New Nandau, Vol. XVII No.8)