Dakung dungog na usab ang naangkon sa dakbayan sa Dipolog ug mga Dipolognon sa pagkapili sa kandidata gikan dinhi isip usa sa mga mananaog sa bag-o pa lamang gipahigayon nga  nasudnong indigay sa kaanyag ug kahibalo sa “Miss Earth Philippines.”

Nakuha ni Miss Razel T. Eguia, ang opisyal nga kandidata sa Dipolog ngadto sa Miss Earth Philippines 2008, ang titulo nga Miss Philippines Air sa maong indigay sa kaanyag ug talento nga didto gipahigayon sa Crown Plaza Galeria sa kaulohang Manila Domingo sa gabii, Mayo 11. Ang midaug pagka- Miss Philippines-Earth mao si Karla Paula Henry sa Cebu, Miss Philippines-Eco-Tourism si Maria Venus Raj, Miss Philippines-Air si Marie Razel Eguia, Miss Philippines-Water si Marian Michelle Oblea, Miss Philippines-Fire si Ma. Kristelle Lazaro ug Miss PAGCOR International Tourism Ambassadress si Melanie Felix.

Sa 41 ka mga contestants gikan sa nagkalain-laing probinsiya, dakbayan ug kalungsoran sa tibuok nasud sa Pilipinas, si Razel Eguia una nasulod sa top 10 finalists. Dayon usa siya nga nahalakip sa top six finalists diin pagapilion gikan kanila ang minor titles ug dayon makaangkon sa korona sa Miss Earth Philippines. Kulba-hinam kay si Razel mao na lamang ang usa sa katapusang tulo ka mga finalists nga wala pa mahatagi sa minor titles. Maisip nga si Razel ikatulo sa dihang gihatag ngadto kaniya ang titulo nga Miss Philippines Air sa pagproklamar dayon sa ikaduha ug ang mananaog nga Miss Earth Philippines 2008.

Ang korona nga nakuha ni Razel Eguia tugbang sa 2nd runner-up sa Binibining Pilipinas. Nasayran nga sa panahon sa training ug pre-pageant night sa Miss Earth Philippines hangtud nga gipaila-ila ug gipasundayag ang mga kandidata sa media, nahatagan na ug recognition si Razel nga maoy adunay pinakagamay nga sukod sa iyang hawak ug ensaktong facial features alang sa usa ka beauty queen. Ug tungod sa iyang exposure sa implementasyon sa environmental protection programs sa kagamhanang lokal sa Dipolog ug sa iyang tulunghaan, giila usab  siya nga adunay kahibalo sa mga  programa pag-alima ug pagpanalipod sa kinaiyahan.

Modol-an sa 200 mil ka pesos ang balor sa salaping cash ang nakoot sa mga lungkabero sa vault sa Encarl Shell Station nga anaa mahimutang sa National Highway Barangay Sta. Isabel ning dakbayan sa Dipolog gibanabana alas dose sa tungang kagabhion o kaha sa alas 4 sa kaadlawon. Mao kini ang nahibaw-an gikan mismo sa tag-iya nga si Franklin Acao Lim nga kinsa maoy tag-iya usab ug manager sa DXFL-FM.

Matod pa ni Akao Lim giplanohan ug maayo sa mga lungkabero ang paglungkab sa vault sa iyang Shell Station tungod kay gigamitan gayud ug magahing butang nga iyang gitohoan nga usa ka tubo aron nga malubag ang open-ing sa maong vault human gabsa ang kilid sa opisina. Ug tungod sa kagamay sa opening nga dili makoot ug dakong tawo, gitohoan ni Lim nga gigamitan ug bata sa lungkabero o mga lung-kabero aron makoot ang kwarta ilawom sa maong vault.

Ug tuod man nahubas gayud ang kuwarta sulod sa vault. Matud ni Lim walay security guard nga mag-bantay matag gabii sa iyang gasoline station maong gipahimudsan ang higayon. “Mihangyo mi sa kompa-niya sa Shell nga magbutang mi ug security guard dili man sila mosugot maong wala gyud magbantay.” Kon dunay mobinuang sa gasoline station ilabi na nga walay magbantay, si Akao nagkanayon, “insured naman daan dili mi mabalaka.”

DAKONG supak karon ang mga katawhan nga anaa nagpuyo haduol sa quarry area sa kagamhanang local sa Dipolog nga anaa nahimutang sa barangay Sangkol kung ilibkas ang moratorium pagpanguha sa balas ug graba. Kini maoy gipabati sa mga residente nga nahinabi kagahapon sa mga miyembro sa ZNUC atul sa gihimong pagsubay sa taga DENR ug MGB nga gikan sa Central office ug sa ilang rehiyonal nga buhatan.

Gipahayag sa dili magpailang lomolopyo sa maong lugar nga nakahatag kanila ug dakong problema ang walay hunong kaniadto nga pagpanguha ug balas ug graba sa siyudad. Mismo ang ilang gitawag nga abuno nga maoy ilang tamnan ug mais ang nahanaw na kini karon tungod sa pagkahugno nga epekto sa pagpanguha ug balas ug graba gamit ang mga ekipo. Ilang gihulagway nga kaniadto mabaw ra ang maong suba nga anaa ang daghang deposito sa balas ug graba nga mahimong matabok ra ug tawo paingon ngadto sa pikas tampi nga mao ang barangay Silawe sakop sa lungsod sa Polanco.

Preperado na ang tanang mga kalihukan sa nagsinga-bot nga ZaNorte Hudyaka Festival nga pagabuksan karong Mayo 30 hangtud sa Hunyo 7 nga anha diha ipahigayon sa Zamboanga del Norte Sports Complex ning dakbayan sa Dipolog.

Kini ang gipamahayag nila ni Atty. Michael Alan Ranillo, Chairman, Provin-cial Tourism Council, Inc., Atty. Flint Concha, Chair-man, Sports Committee ug Atty. Ivan Patrick Ang, Provincial Tourism Officer sa interview sa mga membro sa Zamboanga del Norte United Correspondents. Matud ni Atty. Ranillo, sa layo pa ang kasaulogan sa Hudyaka Festival, matag semana sila nagpatawag ug meeting sa tanang organiza-tions nga maoy modumala sa nagkalainlaing mga kalihukan ug pag-imbeta sa mga bisita gikan sa nagkalainlaing dapit sa pilipinas aron moapil sa mga sports activities. Sumala pa ni Ranillo, karon nga nagkaduol na ang ilang gipangandaman nga dakung kalihukan sa Hudyaka, sa ila kanunay’ng pagpatawag ug meeting sa tanang chairmen, halos tanan preperado na ug iyang gibutyag nga anaa na sa nubenta porsyento.

Si Atty. Flint Concha, Vice Chairman sa Provincial Tourism Council ug maoy chairman sa sports committee mipahayag nga sa mga kalihukan sa paugnat sa kusog adunay giandam nga byenti singko ka dula nga gisalmotan sa nagkada-iyang organizations ug kini ipahigayon sulod sa usa ka semana nga pagsaulog sa Hudyaka Festival. Usa na niini sa dagha-nang kalihukan ang ZaNorte Tour Mountain Bike Com-petations gikan sa lungsod sa Tampilisan paingon dinhi sa Dipolog, lahos sa Piñan ngadto sa Rizal, libot sa Dapitan ug balik dinhi sa Dipolog nga pagasalmotan sa lokal ug national bikers, airsoft war games, chees, drug race, boxing, dart, poker, derby, scuba diving, tirador competation, langoy gikan sa Galas paingon sa Breakwater, Street Dancing, pagpili ug Miss ZaNorte ug daghanan pang uban.

Matud ni Concha gikan sa pagbukas sa Hudyaka nga adunay fireworks display hangtud motak-op ang kalihukan nga dunay fire-works display nga masak-sihan sa mga katawhan. Ang tanang kalihukan masaksihan sa mga kataw-han adlaw ug gabii sa nagkalainlaing venue nga ipahigayon dinhi sa dakbayan sa Dipolog. Ang 25 ka mga lungsod ug duha ka siyudad sa Dipolog ug Dapitan mikonpermar na nga mosalmot sa Hudyaka ug sila gihatagan ug panahon nga mopasundayeg sa ilang mga talents nga gitawag ug LGU nights.

Matud ni Atty. Ivan Patrick Ang, Provincial Tourism Officer nga diha sa Hudyaka Site matag gabii nga tanan masaksihan sa mga katawhan ang nagkadaiyang kalihukan sulod sa usa ka semana nga pagsaulog sa festival. Sumala pa sa tulo ka mga batan-ong abugado nga maoy dunay dakong papel nga gitahasan sa mga kalihukan sa Hudyaka Festival, karong tuiga maoy bongga ug masaksihan gayud sa mga katawhan ang ubang mga kalihukan nga wala nila makita sa miaging kasaulogan sa Hudyaka.

Matud nila, gawas sa mga hamtong ug ginikanan nga malipay sa Hudyaka, mali-pay usab ang ilang mga anak gagmay kay anaa gipahi-mutang ang DisneyLando nga maoy ilang kasuroyan sa Hudyaka area. Gipahibalo ni Atty. Ivan Ang nga si Senate President Manuel Villar maoy mama-himong pinasidunggang bisita nga moanhe dinhi sa Dipolog aron pagsaksi sa mga kalihukan sa Hudyaka. Matud ni Atty. Ang, konpermado na nga si Senador Many Villar maoy mahimong bisita gikan sa nasudnong pangagamhanan nga moanhe sa pagbukas sa ZaNorte Hudyaka Festival.

Sa iyang kabahin gipahayag ni Provincial Engr. Ramon Ochotorena nga mahuman na sa iyang mga personahe ang mga facilities sulod sa Hudyaka site. Gawas sa mga booth, gipaspasan sa mga kawani sa Provincial Engineering ang patubig ug drainage system nga bisan pa ug mag-ulan dili gayud malapok ang Hudyaka site. Matud ni Engr. Ochoto-rena, sila sa PEO, ang ilang tahas ug responsibilidad sa paghimo ug mga facilities sa Hudyaka site halos tanan kompleto na ug dili na kabalak-an kay sa pagbukas sa maong kalihukan makaseguro siya nga kini preparado na ang tanan.

Molagsik ang ekonomiya

Ang pagsaulog sa Hudyaka Festival sa Zamboanga del Norte nakahatag ug paglagsik sa ekonomiya ilabi na sa nagkalainlaing sektor sa patigayon, trans-portasyon, mag-uuma, ug labaw sa tanan sa turismo. Sila ni Atty. Ivan Patrick Ang, Provincial Tourism Officer, Atty. Michael Alan Ranillo, Chairman, Provin-cial Tourism Council ug Atty. Flint Concha, Vice Chairman sa Provincial Tourism Council nama-hayag samtang nagkaduol na ang pagselbarar sa Hudyaka Festival sa Zamboanga del Norte nga pagasugdan karong Mayo 30 hangtud Hunyo 7.

Matud pa sa tulo ka mga bagitong abugado kinsa maoy gitahasan ni Governor Rolando Yebes ug dakong responsibilidad sa pag-dumala sa Hudyaka Festival nga sukad nahimugso ang maong kalihukan niadtung dos mil singko, mialibyo ang dagan sa ekonomiya sa dakbayan sa Dipolog ug Zamboanga del Norte. Tungod sa Hudyaka, nagkadugang ang mga hotels, restaurants, pana-kayan sa kadagatan ug kawanangan, midaghan ang produksyon sa agrikultura ug nakahatag ug employ-ment sa mga katawhan nga kaniadto walay trabaho. Ilang gipasabot nga tungod sa pagbobo ug dugang pohonan sa mga magpa-patigayon, kini nakapasulod ug daghang trabaho nga nakatabang kaayo ug daku sa panginabuhi sa mga katawhan.

Mahitungod sa pangu-tana kon ngano nga gikina-hanglan mogasto ang gobiyerno ug minilyon nga kuwarta maayo nalang unta kini itabang sa mga katawhan nga nagkalisod, si Atty. Concha mipahayag nga gikinahanglan mogasto gayud ang gobiyerno ug susama niini nga kalihukan aron ang mga langyaw’ng turista moanhe dinhi sa atong lugar ug mogasto sa ilang kagalingong salapi. Sumala ni Atty. Concha, ang mga turista wala mag-kalisod sa ilang kinabuhi, kini gusto mosuroy sa mga maanindot nga talan-awon ug mogasto sa ilang kuwarta. Kaniadto adto lang kini mosuroy sa Boracay, sa Cebu ug sa Manila, apan karon hinayhinay na kining nadane sa pag-anhe dinhi sa Dipolog, Zamboanga del Norte kay aduna man kitay ikapasegarbo nga mga tourist destinations nga wala nila sukad makita sa ilang tibook kinabuhi.

Mao usab kini ang gipamahayag nila ni Atty. Ang ug Atty. Ranillo nga diha sa tourism industry mabuhi gayud ang tawo kay kini mo-cater man sa panginabuhi. Sama karon, ang mga mag-uuma nag-tanum ug daghang salag-on, kini mahalin na kay daghan ang mamalit. “Kon daghan ang tawo, daghan usab ang kuwarta nga mogawas.” Usa sa gihimong ehimplo ang isla sa Aliguay nga kaniadto walay mangadto hinungdan nga ang mga mananagat didto ang ilang kuhang isda usahay dili mahalin o kaha mahulog ra ug barato sa komprador. Karon nga daghan na ang mobisita, kusog ang market, insakto usab ang presyo.

Sirawai
Duha ka gwardia natumbahan ug kahoy patay

Duha ka gwardiya sa Dacon Company ang namatay diha-diha dayon human aksidenting natumbahan ug punuan sa lawaan ang ilang detachment didto sa lungsod sa Sirawai ning lalawigan, karong bag-uhay pa lamang. 

Ang elemento sa Sirawai PNP nga gipanguluhan ni Police Senior Inspector Asdai ang misusi sa maong hitabo basi sa mando ni Mayor Romeo Cariño. Ang mga biktima giila sa mga ngalan nga sila si Geronimo Labamacruz, 58 anyos, minyo ug molopyo sa Manicahan dakbayan sa Zamboanga ug Juan Cagot, 30 anyos, ulitawo ug molopyo sa Barangay Candia lungsod sa Siocon ning lalawigan.

Sa imbestigasyon nga gihimo sa Sirawai PNP nasyran nga gumikan sa makusog nga hangin, naibot ang punuan sa lawaan nga kahoy nga adunay 60 centimeter ang diameter nga naigo sa detachment sa Forest Guard. Ang duha ka biktima maayong pagkabali-bali sa ilang kabukugan nga maoy hinungdan sa ilang kamatayon. Samtang ang usa ka Amer Buaso, 34 anyos, ulitawo, laing forest guard ang nakaangkon ug grabeng bun-og ug gidala pa sa Zamboanga City aron kapatambalanan. (Mishel Bala-Montederamos, Southpoint, Vol.1No.20)

Polanco
Dalaga gilugos ug balo

Usa ka 38 anyos nga dalaga ang gikatahong gilugos sa usa ka balo didto sa may Barangay New Sicayab lungsod sa Polanco ning lalawigan, karong bag-uhay pa lang.

Ang maong biktima taguon ta lang sa pangalang Princess Hisyl, usa ka dalaga ug gikataho usab kini nga siya usa ka mentally retarded ug nagpuyo sa naasoy’ng dapit. Samtang ang suspetsado giila sa pangalang Eklir Ondoy, 37 anyos, usa ka balo ug residenti sa may Sitio Sipulan, Barangay Don Jose Aguirre lungsod sa Manukan ning lalawigan ug temporaryong nanimuyo sa panimalay sa iyang uyuan nga gipanag-iyahan ni Leonardo Gumanad sa naasoy’ng lugar sa nahisgutan sa unahan.

Sa inisyal nga imbestigasyon nga gihimo sa Polanco PNP, nasayran nga ang maong biktimang si Princess Hisyl samtang naglakaw kini alang na sa pagpalit og asin ngadto sa usa ka tindahan didto na sa nasangpit nga dapit matud pa ang suspetsadong si Ondoy kalit lang kining miduol sa biktima ug gidala kini sa may kasagbutang bahin haduol sa usa ka Rice and Corn Mill nga gipanag-iyahan sa usa ka Francisco Laygo kon adunay 50 metros ang gilay-on gikan sa panimalay sa biktima.  Ug didtong dapita gihimo gayud sa suspek ang pagpanamastamas sa pagkababaye niini.  Ug gikataho usab nga ang biktima matud pa makatulo na kini kahigayon nga gilugos siya sa maong suspetsado.

Hinuon, si Ondoy naaresto ra usab kini sa mga mingresponding polis sa lungsod ug kasamtangan pa kining gibalhug sa bilangguan sa Polanco Municipal Police Station alang na sa tukmang disposasyon ug mipahimangno usab ang kapolisan ngadto sa biktima nga mapailawom una kini sa usa ka medical examination aron sa pagsuta sa tinuoray nga panghitabo ug mao usa’y pagagamiton nga ebedensiya alang na sa pagpalig-on sa kasong rape nga ipasaka sa korte batok na sa suspetsado. (PEDMARK, Southpoint, Vol.1No.20)

Dapitan
Karnapper tagak sa pulis

Pwerti na untang palagaylay sa usa ka carnapper nga naka-igo dinhi sa Dipolog human milampos ug kawat sa usa ka motorsiklo didto sa Brgy. Sta. Isabel apan tagak sa pulis sa Dapitan human, gisakay-sakayan pa ug pamista sa suspetsado didto sa Brgy. Opao.

Sa report nga nahipos sa Dipolog PNP ang pulis Dapitan mi-wire sa udto sa dihang usa sa ilang membro ang naka-intercept sa usa ka suspetsado nga carnapper didto sa Brgy. Ilaya sa dakbayan sa Dapitan. Giila ug na identify ang suspect nga si Wilson Agalot y Jamolod hingkod ang panuigon taga Antipolo dakbayan sa Dapitan. Ang suspect didto ma-intercept sa pulis sa Dapitan sa National Highway sa Brgy. Ilaya sa dihang kadudahan ang lihok niini nga nagsakay sa kinawat nga motorsiklo nga Honda 70 color pula nagtangag sa plate numbr 6006.

Sa nasayran nga ang motorsiklo ga Honda 70 gi-karnap  sa suspetsado didto sa Brgy. Sta. Isab niadtong usang gabii. Sa dihang gi parking sa tag-iya sa kilid sa ilang panimalay. 13 ANYOS NGA LALAKI NANGARNAP OG MOTORSIKLO ARESTADO SA KAPOLISAN….

Usa ka menor de edad ang gisikop sa mga otoridad human kini nasakpan sa iyang gimanehong motorsiklo nga usa ka kinarnap, karong bag-o pa lang. Ang maong suspetsado taguon lang una ang iyang pangalan gumikan sa rason nga usa man ka 13 anyos nga lalaki nga taga Barangay Poblacion lungsod sa Tampilisan ning lalawigan.  Diin ang suspetsado didto kini nasikop sa lungsod sa Siayan ning lalawigan nga nagmaneho sa motorsiklo nga iyang kinarnap nga usa ka Honda Wave, kolor itum nga nagdala sa plate number OC-2846 ug gipanag-iyahan sa usa ka Joseph Josue, hingkod ang panuigon, minyo ug lumolopyu sa Barangay Poblacion lungsod sa Tampilisan.

“Usa ka  dakung tabang ang mahiabot  karon dinhi sa akong barangay” mao kini ang gipahayag ni Hon. Teresita Aseniero ang Barangay Captain sa Pasil, Lower Irasan Roxas ning lalawigan human ipang-apod-apod ang 20 ka putos nga nagkadaiyang   sapot sa mga kabataan gikan sa Phili’s Angels sa Scotland kaniadtong Mayo 7 ning tuiga.

Suma pa sa Kapitan nga kini usa ka gasa ang nahiabot diha sulod sa ilang barangay nga diin gikalipay pag-ayo sa ilang mga katawhan bisan tuod sa ginagmay pahatag ug tabang kini alang kanila gi-isip kini nga usa ka gasa gikan sa mga pilantropo nga adunay dakung tinguha nga mahatag ug hinabang ang mga katawhan ug pinaagi sa buhatan sa Provincial Social Welfare and Development nahatagan gayud ug priyoridad ang nasangpit nga barangay.

Atol sa hamubo nga programa si Ms. Grace Marylen B. Sabal ang hepe sa PSWDO  iyang gisaysay  mga ang Phili’s Angels sa Zanorte pinaagi sa Coodinator nga Jo Morelos Morrison kinsa ang maningkamot nga mahatagan ug tukmang prioyoridad nga ang Zanorte ilabina ang hilit nga kabarangayan nga makabenepisyo sa tabang nga gikan pa sa nasud sa Scotland,ug bugting gipangayo ni Morrison ang mga hulagway sa mga benepisaryo nga  diin mapadala sa nasud sa Scotland aron ilang  nasinati ang  kahimtang sa mga katawhan ug masuklian ug dugang tabang.

Dugang pahayag ni Sabal bisan tuod nga wala makatungha si Morrison kinsa atua sa lakaw iyang gipasalamatan ang ilang kahugpunan nga sa ikaduhang hugna diin ang Barangay Pasil ang napili nga mahatagan ug mga sapot ang mga kabataan gikan sa 3 anyos hangtud sa 7 anyos ang pangidaron. Kahibaloan nga kaniadtong nakalabay’ng bulan sa Abril gipang-apod-apod usab ang 29 ka mga habol ug pillowcase didto sa Balay Dalangpanan sa DSWD ning syudad alang ngadto sa mga kababayinhan nga diin adunay kaso sa pang-abuso.

Ang mga sidewalk vendors sa may Rizal Avenue ug Quezon Avenue nga gipapahawa sa kagamhanang lokal ning dakbayan sa Dipolog ang miapelar karon kang City Mayor Evelyn Uy nga sila ibalik sa ilang puwesto kay mao lamang kini ang bugtong nilang gikuhaan sa ilang panginabuhi ug pagpa-eskuwela sa ilang mga anak ilabi na nga hapit na mo-bukas ang klase karong bulan sa Hunyo. Ang ilang apelasyon, gipermahan sa 37 ka mga sidewalk vendors maoy ilang gipaabot kang Mayor Evelyn Uy human sila gipa-bakwit sa ilang pag-okupar daplin sa dalan subay sa pagpatuman sa ordinansa sa siyudad.

Ang City Building Officials sa pagpanguna ni Engr. Bagolboc maoy mipa-pahawa sa mga vendors nga naglangkob sa namaligya ug cellphone, watch repairs shops ug uban pa nga matud pa, nakahatag ug kabalda sa mga katawhan nga moagi sa may dalan Rizal ug Quezon ning dakbayan sa Dipolog. Sa ilang sulat nga gipa-dangat sa mayor, gihangyo sa mga sidewalk vendors ang malumong kasingkasing ni Mayor Uy nga ikonse-derar ang ilang pagbalik sa ilang gibiyaan nga puwesto uban sa pasalig nga moisdog lang sila sa daplin nga dis-tansya aron dili makabalda sa mga katawhan nga moagi.

Alang kanila, ang ilang gipahimutang shops wala makahatag ug dakung kahasol sa mga lumalabay, dili sama sa mga dagkung establishemento kinsa maoy nag-okupar sa mas dakong lugar sa sidewalk nga nakabalda sa mga katawhan sa ilang seguredad sa pag-agi kay mao naman kini gigamit sa pagpahimutang sa ilang mga stocks. Matud pa sa mga Watch Repairers, sila maoy apek-tado sa bag-ong ordinansa nga gipatuman sa siyudad. Tungod niini, ilang gihangyo ang inahan sa dakbayan nga hatagan sila ug oportunidad nga makabalik sa ilang puwesto aron manginabuhi. Sumala pa nila, ang ilang pamilya maoy labing naapektahan ilabi na niining nagsingabot nga klase. Ang kaugmaon sa ilang mga anak anaa lamang sa mga kamot sa mayor ilabi na nga ang ilang mga kabataan nagsalig lamang sa ilang pamilya o ginikanan. Ila usab gikonsederar ang kalisud nga kahimtang sa ekonomiya atubangan sa pagsaka sa tanang palaliton ug pagkaon sama sa bugas.

Gipaabot ni Mayor Rolando Tablezo ang iyang dakung pasalamat ngadto kang Gov. Lando Yebes gumikan sa hinanaling aksiyon niini pagsumpo sa illegal miners nga mi-operate sa ilang lungsod.

Atol sa usa ka komperinsiya tali sa mga hingtungdang buhatan sa gobyerno gipaabot sa mayor uban sa iyang mga sakop sa sanguni-ang bayan ang ilang pagpasalamat sa amahan sa probinsiya human usab mibiya na ang mayoriyang giadaghanon sa mga minero gikan sa ilang illegal nga pagmina sa upat ka mga barangay sa lungsod sa Leon Postego. Ang maong komperinsiya nga gipatawag sa Ni Atty. Jes Gal Sarmiento ang pangulo sa buhatan sa Zanorte Environment and Management Office kon Zanemo nagpahinungod usab sa kasaologan sa World Earth Day nga gitambungan ni Gov. Lando Yebes, Col. Romulo Bambao sa 101rst brigade sa Philippine Army, Police Senior Superintendent Mario Yanga ang Provincial Director sa kapulisan, mga tinugyanan sa Department of Environment and Natural Resources DENR.

Suportado sa Philippine Ship Liners Association Incorporated Zanorte Chapter ang nggsingabot karon nga Hudyaka Zanorte Festival 2008 nga pagabuksan na karong Mayo 30 hangtud na sa Hunyo 9 ning tuiga.

Sa interview gipahayag ni kanhi Dipolog City Vice Mayor Engr. Edilburgo Bebs Cheng ang Vice President sa Philippine Ship Liners Association Inc. dinhi sa probinsiya nga sa kanunay katimbang ang ilang kahugpungan para sa usa ka dakung kalihukan nga malambigit sa probinsiya nga mao ang Hudyaka Festival nga gipaha-om atol sa kasumaran sa pagkatukod sa atong lalawigan.

Sumala pa niya nga sagad ang panakayan sa kadagatan mao ang pili-ong sakyanan sa mas daghang katawhan  tungod kay barato lamang kini ug makahimo sa pagkarga sa mga daghang  kargaminto ug mga sumasakay’ng publiko nga mobisita dinhi sa Zanorte atol sa Hudyaka Festival.

Iyang gipahibalo nga sa pagkakaron kayang serbisyohan sa ilang kahugpungan sa mga panakayan sa kadagatan ang gidaghanon sa mga pasahero nga mo-anhi dinhi sa atong dapit para personal nga mosaksi sa daghanang kalihukan sa nagsingabot nga Hudyaka Festival.

Sumala pa ni kanhi Vice Mayor Cheng nga sa matag biyahe sa ilang barko gikan dinhi padulong sa kaulohan ug gikan didto balik dinhi sa atong dapit ug sa bisan asang ruta niini sa kanunay ilang ipasundayag sa telebisyon sa ilang barko ang VCD tape gikan sa Provincial Tourism Office nga nagpakita sa tanang mga maayong talan-awon sa atong lalawigan lakip na ang tanang kalihukan nga masaksihan sa matag Hudyaka ZaNorte Festival.

Sa maong paagi masaksihan sa mga pasahero sa barko kung unsa kanindot ang Hudyaka sa Zanorte ug unsa usab ang mga nagkadasiya ug maayong tourist spot dinhi sa Zambonga del Norte nga posibling mokabig kanila sa pagbisita niini ug sa pagsaksi sa atong nagsingabot nga Hudyaka Zanorte Festival karong Mayo 30 hangtud sa Hunyo 9 ning tuiga.

Sa pagkakaron ang Zamboanga del Norte Sports Complex sulod sa Zamboanga del Norte National High School Main Campus ang padayon nang gitrabaho sa mga tinugyanan sa Provincial Engineering Office para sa nagsingabot nga dakung kalihukan sa Hudyaka Festival nga pagasalmutan sa tanang mga lungsod ug duha ka siyudad sa Zanorte.

Ang Hudyaka Zanorte Festival maoy inisyatibo nga gipatuman ni Gov. Lando Yebes para paghatag ug higayon nga ma-ilhan ang mga manindot nga talan-awon ug nagkadaiyang produkto sa agricultura lakip na niini ang pagpasundayag sa tulo ka matang sa kultura dinhi sa Zanorte nga gilangkuban sa kristiyanos, muslim ug lumad.

Sa dihang nakita sa tibuok kapupud-an nga ang kandidata sa dakbayan sa Dipolog nakadaug sa ikaduhang dapit sa bag-ohay pa lamang nga gipahigayon nga Ms Earth Competition didto sa kaulohan, haskang lipaya sa taga Dipolog kay nakatungtung ang taga Dipolog sa Top 3. Maayo na kaayo kini tungod kay kini nagpasabot nga ang mga taga Dipolog dili lamang daghang mga manindot nga lugar apan daghan diay sad nga mga maanyag ug malantip ang salabutan nga mga kababayen-an.

Garbo kini sa Dipolog. Dili kini ikalalis. Talagsa ra mahitabo nga adunay usa ka lumad nga Dipolognon nga maila sa kaanyag sa usa ka nasudnong kumbati sa pagpaanyag ug sa salabutan. Busa, kitang tanang mga Dipolognon angay nga magmalipayon nga bisan sa kadagko sa mga ubang dakbayan, kita dili mabintahaan.

*****

Laing garbo sa dakbayan mao nga si Lt. Gen. Alexander Yano nga taga Zamboanga del Norte nahimo usab karon nga usa ka Chief of Staff sa Armed Forces of the Philippines. Dili man tuod siya lumad nga taga Dipolog apan siya nagtungha sa iyang sekondarya dinhi sa dakbayan, ug kay ang Dipolog mao man ang capital sa lalawigan, angay ra usab gihapon nga malipay ang mga taga Dipolog.

Kini nagpasabot gihapon nga dili kabintahaan ang mga taga ato sa natad sa pangsundalo. Tiaw mo kana nga siya ang dako-dako sa tanang mga sundalo sa nasud? Asa man ta mangita ana. Talagsaon ra kining higayon busa angay nga magarbuhon ang mga katawhan.

Kining mga kalampusan sukwahi sa mga naangkon nga dungog sa lalawigan nga maoy pinakapobre nga lalawigan sa tibuok kapupud-an. Pastilan, di ba usa kini ka dakong negatibong dungog. Maayo gani kay nabawi-bawi gamay sa kalampusan niining duha ka binuhat nga gikan dinhi sa ato.

Kaninyong duha, dawata ang among mainitong pahalipay gikan sa pinakapusuran nga dapit sa among kasingkasing. Congratulations! May your tribe increase.

*****

Aduna say laing talan-awon dinhi sa dakbayan nga nakapalipay sa daghang mga katawhan dinhi. Taud-taud na natong nasinati ang kalisud ug kahuot sa paglakaw sa mga sidewalks sa nag-unang mga dalan sa dakbayan tungod kay ang maong mga sidewalks gihimong “extension” sa mga magpapatigayon ug ila kining gigamit sa pag-display sa ilang mga tinda.

Mao nga ang mga katawhan na hinuon ang mokanaug sa karsada kay wala na may lugar nga ilang kaagian ilabi na sa panahon nga tigpanggula sa mga opisina ug sa mga tulunghaan.

Busa, maayong lakang sa administrasyon ni Mayora Evelyn Uy ang pagpatuman sa balaud nga hinluan ang mga sidewalks aron dili makabalda sa trapiko ug makahatag ug kapeligro sa mga tawo.

*****

Hinoon klaro nga wala nalipay ang mga negosyante apan kini ang angay nilang hunahunaon nga sukad sa una illegal ang ilang paggamit sa sidewalk busa dili sila angay nga moreklamo nga sila gibadlung na.

Ang nakadaut gud sa mga tawo, gusto dawat-limpyo. Gusto dili mahago ug gusto nga sige nga makabentaha sa uban.Pastilan, pagkawalay ayo niining mga tawhana.

*****

SA tuyo nga mahibalik ang katahom sa kabukiran padayon karon nga gihatagan sa igong pagtagad sa probinsiya ang programa nga nagdala usab ug dugang kapanginabuhian sa mga katawhan. Karong bag-o gilusad sa kagamhanang probinsiyal sa Zamboanga del Norte ang Integrated Hillylands Green Rehabilitation and Livelihood Program sa barangay Talinga sakop sa lungsod sa Sindangan. Personal nga nakita ni Governor Rolando Yebes ang kanindot sa nursery nga anaa ang ka abunda sa mga utanon sama sa kalabasa ug batong.

Sa gipahigayon nga programa, gidasig ni Governor Yebes ang mga mag-uuma ug mga opisyales sa maong barangay ug mismong mga katawhan nga ampingan ug palambuon ang maong programa aron nga makatabang kini pakigbatok sa kagutom. Ang mga katawhan sa maong lugar ang pweding makapananom ug mga kahoy, utanon ug uban pa nga mangayo lamang sa nursery, apan hangyo ni Governor Yebes nga kinahanglan gayud nga itanom kini ug dili lang pasagdan inig abot sa balay. Alang kaniya, kini usa lamang ka pahimangno tungod kay isip usa ka amahan sa probinsiya dili siya maka-ako nga biyaan ang mga katawhan ug ang kabukiran.

Giklaro sa gobernador nga dili niya itugot nga inig human sa iyang termino pabilin gihapon nga ilhon nga pinaka-pobre nga probinsiya sa tibook nasud ang Zamboanga del Norte. Iyang gipasalamtan si Teodoro Campoy, Presidente sa kapunungan sa mga mag-uuma sa barangay Talinga, Sindangan sa gihimong pagpaningkamot kanilang mga mag-uuma hinungdan nga nakita ang ka-abunda sa mga utanom ug uban pa nga gipang-tanom sulod sa maong nursery. Gilantaw nga usa ang barangay Talinga sa pinakanindot ug pinaka-malambuon nga Hi-Green program sa tibook probinsya. Angayang masayran nga pinaagi sa buhatan sa Provincial Agriculture gilusad ang “HI-GREEN Sikat ka sa Magaling na Barangay” nga diin makadawat ug mga dagkong premyo ang mga barangay nga makita nga maayo ang pagdumala sa maong programa. Ang Best Hi-Green Barangay makadawat kini ug 20 mil pesos.

Gipahibalo ni Governor Yebes nga plano niyang mohatag ug usa ka unit sa Multi-Cab alang niadtong pinaka-nindot nga Hi-Green program sa barangay. Iyang gipasabot nga ang maong madawat nga Multi-Cab mao na dayon kini ang kargahan sa mga mag-uuma sa ilang mamahimong abot nga itumod ngadto sa merkado. Apil sa gipasalamatan sa gobernador mao sila si Maybel Bustaliño ug Noli Bengua sa buhatan sa Provincial Agriculture sa kanunay nga paglihok niini aron mapaabot ang programa ngadto sa mga barangay sa Zanorte. Sa gihapon, bugtong si 2nd District Board Member Cedric Adriatico ang maoy uban ni Governor Yebes pagtugyan sa maong programa sa barangay Talinga, Sindangan. Iyang gihangyo ang mga opisyales sa barangay nga kinahanglan ampingan ug palambuon kini. Ang nadawat nga ribbon ni Kapitan Glorybelle Villadarez human ang gihimong pagputol sa ribbon timaan kini nga gitugyan ang programa gikan sa probinsiya ngadto sa barangay. Busa anaa na sa barangay ang obligasyon ug tahas aron mapalambo ang programa.

Sa inbestigasyon-pangutana sa Blue Ribbon Committee sa Senado ubos sa Power Chairmanship niadtong Mayo 12, 2008 napangutana ni Senador Enrile kini sa nagdumala sa MERALCO kon ang giingon charges System Loss giapil sa mga buhatan o planta o sa nagkalain-laing libre sa kuryenti. Dugay’ng gitubag pero miingon kini sa maong tubag nga ang uban giapil sa system loss uban wala. Unsa usab tuod kining mga charges “system” sa atong ZANECO?

Human sa akong pagpaminaw diha-diha gitan-aw nako akong nadawat Statement of Account/Notice of Collection sa ZANECO. Klaro dinhi ang gibutang Generation System Charge nga 2.6995, Transmission System charge; System Loss Charge; distribution system charge; supply system; metering system; missionary electrification; environmental charge; lifeline subsidy (discount); power act reduction; Generation EVAT amount; transmission EVAT amount ug laing EVAT amount.

Nagtuo ko nga dili lamang ako ang wala makasabot niini apan mayoriya sa katawhan sama kanako nga walay ika splikar kon unsa kadtong tanan. Maayo dinhi hangyoon nato ang ZANECO information officer nga mohatag katin-awan. Ilabi na kon kanang System Loss nga kuryenti ilang nagamit libre sa planta ug buhatan giapil sa maong tali nga kitang mga kosumanti ang nagabayad bulan-bulan. Makaduda gani kita sukad nga kanang mga VIP sa ZANECO libreng koryenti kadaghanan dayon paturagas paggamit bisan unsa na lang dayon ikarga sa System loss nga atong gibayaran.

Napuga usab sa mga pangutana sa imbestigasyon nga kon kuhaon o wad-on ang EVAT charges sa ZANECO o wagtangon tibook nasod makidahan atong mga balayronon sa bisan unsa. Niining panahona kitang mga kabos nagbago sa mga bayronon nga nagpungasi gumikan niining EVAT. Hinoon kon kuhaon ang EVAT o undangon ang panudlanan nasyonal makuhaan kapin sa bilyones income matag tuig. Sigi na lang kon mawagtang ang maong income sanglit hangtod karon ang dugang income sa EVAT walay klaro kon asa mopaingon.

Nalantaw nato sa TV ang pag turn-over ni Gen. Esperon pagka AFP Chief ngadto kang Gen. Alexander B. Yano tal Sindanganon, Zamboanga del Norte. Matod pa ni Espseron natuman iyang termino hasta pag “naturalized” sa kalihokan sa mga walhon. Yano lamang kang Yano’ng tubag sa interniew sa TV nga sa iyang termino diha siya magbasi kanunay sa iyang mga responsibilidad sigon sa mandato sa militar. Pero dili siya matod pa sa interview magpalayo sa maayong mga paagi, prohekto ug kalihokan sa militar pagsunod kang Gen. Esperon nga nagtamod usab sa mandato military.

Atong nahibaloan nga si Gen. Yano mao lamang ang taga Mindanao nga taga Zanorte pa gyod nga nahimong AFP Chief. Talagsaon nga sa ilang pamilya duroha ang naka graduwar sa Baguio Philippine Military Academy, iyang manghod. Mao nga dili ikahibuloong nga daghang taga Sindangan nangadtog tuyo pagtambong sa turn-over ceremony niadtong Mayo 12, 2008 uban sa atong mga napiling opisyales sa Zanorte nga gipangulohan ni Gov. Rolando E. Yebes, uban sa mga prominente nga mga katawhan.

Nagkaguliyang dakop sa motor single gihimo sa kapolisan niadtong Mayo 13, 2008 sa publasyon dakbayan sa Dipolog. Walay gipili hasta bisan si kinsa babaye o lalake ang nagmaniho. Tanang nadakpan gitanggong sa City Hall. Wala lamang nako hisayri nganong ang dakop walay gipili. Apan makaingon ako sa kaugalingon nga maayo usab aron mautingkay ang mga motor siklo nga walay mga rehistro ug sa nagmaniho nga walay lisensya lakip dinhi kadtong motorsiklo nga walay plate number. Kining mga walay plate number maukit-ukit sa kapolisan nga tinuod mga tag-iya ug kon nganong walay mga plate number.

Nag-awhag ang kagamhanang lokal ning dakbayan pinaagi ni City Mayor Evelyn T. Uy, ngadto sa mga katawhang Dipolognon alang sa pakigtambayayongay ug koordinasyon aron hingpit nga mapatunhay ang kahusay ug kalinaw dinhi sa dakbayan nunot sa taliabot nga pagsaulog sa tinuig nga kapistahan niini karong umaabot Sabado, Mayo 24.

Kining maong pag-awhag gihimo sa liderato sa dakbayan duyog sa kampanya karon sa kapolisan sa Dipolog ilawom sa pagpanguna ni OIC Chief of Police Timothy Balao-ed Aniway, aron hingpit nga mapakigbatokan ang mga dautang elemento kinsa mahidangat unya dinhi sa Dipolog aron mohimo sa ilang ilegal nga mga kalihokan partikular na ang mga snatchers ug swindlers (budol-budol) nga na-obserbahan nga modagsang panahon sa mga kasaulogan sama niini. Alayon ning maong kalamboan, hugtanong karong gipahinumdoman ang atong mga katawhan, lakip na ang mga bisita dinhi sa atong dakbayan, nga kon sila mosuroy unya panahon sa adlaw sa pista, dili sila magkumpiyansa nga mosuroy suot ang daghanang mga mahalong alahas o kaha sa pagdala sa dagkong kantidad sa salapi ilabi na kon sila mo-anha sa mga dapit nga pagapunsisokan sa mabagang duot sa katawhan aron dili sila mabiktima sa snatching, pagpanguot o kaha sa budol-budol.

Bisan sa kalisod sa atong panahon, mahilig pa gihapon ang mga Pilipinhon sa mga Beauty Pageant nga mopahigayon. Usa niini mao kadtong usa ka Indigay Sa Kaanyag nga  gipahigayon sa bisperas sa kapistahan sa usa ka lungsod ning atong lalawigan nga dili na lang nato itug-an ang pangalan. Aron kaha dili maglisod ang mga beauty contestants sa itubag sa Iningles nga mga pangutana, gipanagaan na daan sila ug mga listahan sa mga pangutana nga may tubag nang daan. Usa sa mga pangutana ang tubag: “Of course not,” Mao nga sa pag- abot sa question-and-answer portion, ang Emcee nangutana sa Contestant No. 3. “Are you a drug user?”

Morag gibayaw sa langit sa kalipay si Contestant No. 3 kay ang tubag sa pangutana god mao man ang “Of course not.” Mao nga dako kaayo siyag ngisi kay na-memorize man niya pag-ayo kini ug sa tumang excitement, gilabnit dayon niya ang microphone ug miingon: “Of not!”.

Ay he he he……….nalimtan niya ang COURSE!

— oo000oo —

Beauty Contest niadto sa bispera sa kapistahan sa usa sa mga kabaranggayan ning dakbayan. Sa question and  answer portion, gipangutana sa Emcee ang usa ka contestant nga sa una pang interview nga gihimo, graduwado kuno siya sa kolehiyo ug English Major pa kini sa  gikuhang kurso. “What is our national flower?” sukot sa Emcee ngadto ni Contestant No. 20.

“Uhhhmmm… can you give me a clue?” matod sa gipangutanang contestant nga nagpanghikap sa bungdo niyang dughan. “It starts with a letter S,” matod sa Emcee nga mingisi. “Uhhmm………..SSS …sagbot?” San torotot! Makamuot!

— oo000oo —

Sa usa ka Beauty Pageant nga gipahigayon didto sa kaulohan, ang Emcee nangutana sa lima ka mga finalists: “A woman normally has two mouths. What’s the difference between the two?”

Kay wala man makatubag ang unang contestant, gipangutana ang ikaduha, ug ang tubag niya: “One can talk but the other can’t.” Pakpak ang mga tawo! Ang tubag sa ikatulong contestant; “One is vertical and the other is horizontal.” Pakpak na pod ang mga tawo! Tubag sa ikaupat nga contestant, tubag: “One is hairy and the other isn’t.”

Masipang pakpak na pod ang mga tawo! Ang ikalimang finalist nga contestant ang gipangutana ug kini ang iyang tubag: “One for my own use and and the other is for my boss.” Yahooooo! Bravo! Kusog kaayo ang suliyaw sa mga tawo. Ho! Ho! Ho!

— oo000oo —

Beauty Contest sab atol sa bisperas sa pista sa usa ka barangay gi-boo and usa ka contestant sa mga asawang nanambong tungod sa kontrobersiyal niyang tubag atol sa question-and- answer portion sa maong indigay sa kaanyag. Ang pangutana man god sa emcee mao kini, “ Unsa man gyoy mas mahinungdanon, kuwarta o asawa?”

Kini ang tubag niya, “Siyempre, kuwarta!” “Ngano man?” sukot sa emcee nga miigham? Tubag sa contestant: “Ang kuwarta god kon magkadugay motubo ug modako ang interest. Ang asawa, kon magkadugay mawad-an ka nag interest!” Ha ha ha . . . . . kinsa ba ang malipay nga mga asawa sa tubag niya?

— oo000oo —

Sa usa ka beauty pageant nga gipahigayon sa kaulohan ug sa television pa gipakoberan, gipangutana sa Emcee and usa ka kandidata  nga mestisa-Amerikana nga didto matawo sa Olongapo apan didto nagdako sa Chicago. “Why did you return to the Philippines?” pangutana sa Emcee ngadto sa kandidatang sexy. Tubag sa Tisay: “Well, I really miss the native tongue!”  Untuwaaaa….Ha Ha ha!

— oo000oo —

Sa gipahigayon nga Miss Intramural Meet nga gipasiugdahan sa usa ka tunghaan ning dakbayan... gipangutana ang usa  ka Beauty Contestant atol sa question-and-answer portion, ning mosunod: “Kay maayo man kaha ka sa mathematics …unsa may kalainan  sa 69 ug 6.9 ?”

“Parehas ra na sila, Sir, ug posisyon. Ang nakaapan lang kay tigmi  ug luod  ang 6.9 kon hunahunaon!” matod sa contestant nga nagpanghikap sa iyang tutunlan. “Ngano man? sukot-suna  sa Emcee nga gisahogan sa tumang katingala. Nanglimok ang contestant ug samtang iyang gipislit-pislit  ang iyang nagbuhanghang nga pusod, mitubag siyang  pinasaguyod:” Kuan man god,  duna man goy period!”

He he he … korek gyod!

— oo000oo —

Ang di ko gyod mahikalimtan mao kadtong Beauty Contest nga akong natambongan sa usa sa mga lungsod ning atong lalawigan. Usa ako niadto sa member of the Board of Judges ug sa question-and-answer portion, gipangutana sa Emcee  si  Contestant No. 3 nga sumala pa sa iyang unang tubag, graduwado siya sa kursong Bachelor of Arts major in English.

  Matod sa Emcee: “Maayo diay ka sa English…abi kuno…unsa may Iningles sa otot?”
“Wind of change,” daling tubag sa kandidata nga mapahiyomon pa.
“Ang otot nga way tunog?”matod sa Emcee nga mingisi.
“Sound of Silence.”
 Pakpak sa duro ang mga tawo!
Misukot  pag-usab ang Emcee: “ Ang otot nga may dala nga basang tai?”
Tubag dayon si candidate No. 3: “Dust in the wind.”
Yahoooo! Ho Ho Ho!

— oo000oo —

Congratulations ngadto sa atong kandidata nga si  Miss Razel Marie Eguia, nga nahimong first runner-up pagka  -Miss Earth sa Indigay sa Kaanyag nga gipahigayon sa kaulohan dili pa karon dugay. Hapit na gayod unta masungkit sa taga Dipolog City ang kadaugan apan wala pa gayod gihatag sa kapalaran!

Well, better luck next time, sa panultihon pang sinugarol. Apan nahibalo kita kon unsa gayod ka itip sa kompetensiya mao nga makaingon kita nga bulahan nga may Razel Marie Eguia kita  nga aresgado nga misungsong sa  maong  kompetisyon bisan ang  iyang gisungsong murag  habog nga bungtod nga iyang pagatungason.

Of course, congratulations sab  ngadto sa  atong  Halangdong Mayor ning  dakbayan, si Mayor Evelyn Uy kinsa , dako kaayog suporta nga makaapil si Miss Equia nga mamahimo natong kandidata. At least namunga ra gayod ang kahago nimo, Mare, ug niini saludo kami sa imong fighting spirit. Sunod dili na gyod ta mosugot nga mapilde…come what may! He He He…!

— oo000oo —

Laing kadungganan nga naangkon sa katawhan ning atong lalawigan ug sa  kaluhang dakbayan sa Dipolog ug Dapitan  mao ang  pagkatudlo ni  General Alexander Yano isip Chief of Staff  sa Armadong Kusog sa  atong nasod. Lumad nga taga Sindangan ni si Gen. Yano ug gani, diha kini makatapos sa iyang high school sa Saint Vincent’s College, ning dakbayan. Congratulations natong tanan!

— oo000oo —

Nagbisekleta ko usa niana ka buntag apan nabulilyaso akong lakaw kay hapit ko paaka sa irong layaw. Ang pangutana: Unsa na man diay ning kampanya nato nga magdili sa mga tag-iya sa iro nga pamuhian ug pasagdan kining maglatagaw sa atong mga kadalanan? Niadtong miaging duha ka bulan , akong classmate sa high school kanhi gipaak sa iro nga may rabies didto sa Katipunan nga maoy iyang gikamatyan. Niadto gilayon nagpagula ang local nga panggamhanan sa Katipunan ug usa ka kasugoan nga ang ilang mga iro pabakunahan ug dili na pabuhian diha sa mga kadalanan.

Kita dinhi sa Dipolog… mao sab kini ang buhaton simbako kon may usa kanato sa irong layaw paakon…mopagula dayon ang atong panggamhanan ug kasugoan nga himoong compulsory nga ang mga iro bakunahan. Palitik akong lubot kon di ba diha-diha dayon mopagula ug ordinansa ang atong Sangguniang Panglunsod nga multahan ug prisohon gilayon kadtong mga tag-iya sa mga iro nga makita kini nga gipangbuhian. Sa laktod, molihok lang kita dinhi kon duna nay mamatay kay napaakan sa irong buang!