March 13, 2008

 

NSCB latest survey:
ZANORTE NO.2 PINAKAPOBRE NGA PROBINSIYA SA PILIPINAS
Year 2000: No. 17; Year 2003: No. 1; Year 2006: No. 2

Nalaksi na gikan sa pagka numero uno nga pinaka-pobre nga probinsya sa tibuok Pilipinas ang Zamboanga del Norte subay na sa bag-ong migula nga survey sa National Statistical Coordination Board kon NSCB. Bisan tuod ug nagapabilin gihapon ang lalawigan sa ZaNorte sa Top Ten poorest province sa survey sa National Statistical Coordination Board sa tuig 2006 apan nagpakita nga miuswag ang kahimtang sa mga katawhan kon ikumpara sa tuig 2003.

Gikan sa pagka numero uno niini nagpakita ug paglambo ang ZaNorte nga mapaubsan ang insidente sa gidaghanon sa mga kabus gikan sa tuig 2003 hangtud sa tuig 2006. Sa report sa NSCB miubos ang insidente sa gidahanon sa kabus ang Zamboanga del Norte gikan sa 2003 hangtud 2006 ug balig 1.5 porciento.

Kahinumduman sa tuig 2003 nga report sa NSCB, ang ZaNorte nahimong numero uno nga pobre nga probinsya sa tibook pilipinas nga mitala ug 64.6 porciento sa atong katawhan ang kabus. Sa tuig 2000 ang ZaNorte nahimutang pa sa ika 17 nga puesto sa pinaka pobre nga probinsya sa tibook nasud diin mitala kini ug 47.0 porciento nga poverty incidence kon 47.0 sa atong populasyon nga kabus.

Apan sulod lamang sa tulo ka tuig ilawom sa administrasyon ni kanhi Governor Isagani S. Amatong ang gidaghanon sa mga kabus nga katawhan sa ZaNorte nagkadaghan sa dihang  gipahigayon ang survey sa tuig 2003 nga misaka ug balig 17.6 porciento ang nadugang nga kabus sa atong lalawigan hinungdan nga nahimong number 1 ang atong  probinsya nga pinaka pobre sa tibook pilipinas.

Sa survey sa NSCB sa tuig 2006 ang nahimong numero unong pinaka pobre nga probinsya mao ang lalawigan sa Tawi-Tawi diin nagpakita nga 78.9 porciento sa ilang katawhan ang kabus. Si Governor Rolando Yebes nga nakuhaan ug reaksiyon sa bag-ong resulta sa NSCB survey nagkanayon nga sama sa iya nang gisulti sa makadaghang higayon nga dili madali ang pag-usab sa atong kategoriya gikan sa pagka numero unong pobre nga probinsya sa tuig 2003.

Matud pa ni Governor Yebes ang pagbuntog sa giatubang nga kawad-on sa atong mga  katawhan dili sayon tungod kay nahitabo ang atong pagka pobre sulod na sa 12 ka tuig nga lain pang administrasyon ang nagdumala ug igo lamang siya nagsunod niini.

Sa gamay nga pag-us-us sa gidaghanon sa mga kabus  sa survey sa NSCB sa 2006 bisan ug mokabat lamang sa 1.5 porciento, nalipay na siya kay kini nagpasabot nga namonga  ug positibong resulta ang mga paningkamot nga gihimo sa kagamhanang probinsyal sa pagtubag sa kawad-on sa atong mga katawhan pinaagi sa pagpasutoy sa nagkadaiyang  serbisyo sa gobiyerno ug paghatag sa atong mga katawhan ug oportunidad nga makapanginabuhi aron adunay dugang kita nga mahimo ang ilang mga pamilya.

Para kaniya ang pag-us-us sa ZaNorte nga nahimong ikaduha nalang sa pinaka pobre nga probinsya sa tibook nasud usa ka maayong timailhan nga ang mga programa ug paningkamot sa iyang administrasyon nakapunting gayud sa pagtabang sa panginabuhi sa atong mga katawhan. Dugang niyang pamahayag nga kini maoy hinungdan ngano nga higpit niya karong gipadas-og ang pagpatuman sa mga livelihood projects sa tanang barangay sa tibook probinsya lakip na sa Project Identification Fund sa mga miyembro sa Sangguniang Panlalawigan kay maoy gusto niya nga mapuntirya gayud ang problema kabahin sa panginabuhi sa atong mga katawhan.

Sa tanang mga lakaw sa gobernador sa nagkadaiyang bahin sa lalawigan kanunay niya nga gipahibawo sa mga katawhan nga ang kagamhanang probinsyal andam mohatag kanila ug pundong salapi para sa nagkadaiya nilang livelihood projects. Gipasabot sa gobernador nga kinahanglan magagikan gayud sa hingtungdang barangay ang project proposal nga ipailawom unya sa pagtuon sa Provincial Planning Office ug ubang buhatan sa probinsya kon ang gusto nilang proyekto molahotay ba nga maghatag ug malungtarong panginabuhi sa kinabag-ang bahin sa ilang katawhan.

Ang livelihood project nga ipadas-og sa barangay mamahimo nga ang pondo gamiton sa pagpalit ug sakyanan para magamit sa pagkarga sa mga produkto sa barangay paingon sa dakung merkado diin ang barangay mosingil lang ug barato nga bayad sa transportasyon o kaha kini pagadumalahon sa kooperatiba sa mga mag-uuma. Nalakip na sa mipahimulos karon sa livelihood program sa probinsya mao ang grupo sa mga handicapped person nga nadasig sa pagpamuhi ug hayup.

Dili na numero uno nga pinaka-pobre nga probinsya sa tibuok Pilipinas ang Zamboanga del Norte subay na sa bag-ong migula nga survey sa National Statistical Coordination Board kon NSCB.

Gawas sa pundo nga ilugway sa probinsya ngadto sa mga barangay para sa ilang livelihood projects, matud pa ni Governor Yebes nagapadayon usab ang kagamhanang probinsyal sa pagpangayo ug dugang pang mga kalambuan pinaagi sa tabang sa nasudnong kagamhanan ilabi na sa tabang gikan ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo sa nagkadaiyang proyekto nga gipahimutang niini para sa ZaNorte nga adunay dakung ikatabang sa pagpalagsik sa atong ekonomiya ug sector sa agrikultura ingon man sa turismo.

Pipila niini mao ang pagbutang ni Presidente Arroyo sa iyang Strong Republic Nautical Highway sa Palauan Port sa dakbayan sa Dapitan diin sa nakita nagsaka karon ang trapiko sa pasahero ug kargamento nga moagi sa maong puerto pagawas ug pasulod sa nagkadaiyang produkto. Nalakip na sa kalamboan mao ang pag-aprubar ni Presidente Arroyo nga himoong Port Management Office ang Palauan Port sa Dapitan.

Uban na sa mga proyekto nga nagtinguhang makatabang sa pagpa-uswag sa atong ekonomiya mao ang nagapadayon karong improvement project sa Dipolog Airport nga mobalor ug P700 milyones ka pesos lakip na unya ang pagbutang ug Intrument Landing  System nga iyang gipangayo nga mokabat usab ug P100 milyones ka pesos.

Sa samang bahin si Governor Yebes naghisgut nga aduna karoy negosasyon nga gipahigayon para ang atong lalawigan maoy mahimong destinasyon sa mga turista pinaagi sa pagbatun ug charactered flights gikan sa mga sikbit natong mga nasud sa Asya direkta paingon sa dakbayan sa Dipolog. Nalakip na sa gilantaw sa gobernador nga makatabang ug dako sa paglambo sa panginabuhi sa atong katawhan mao ang ipatindog nga pinaka-unang ethanol plant didto sa lungsod sa Gutalac, Zamboanga del Norte pinaagi sa Bio-Energy Corporation ug laing Koreano nga kompaniya nga mobutang usab ug planta sa harina ginamit ang cassava.

Si Governor Yebes mitataw nga uban sa mga piniling  opisyales sa probinsya sama  ni Vice Governor Francis Olvis ug mga miyembro sa Sangguniang Panlalawigan uban sa mga kongresista sa ZaNorte lakip na ang tanang mayores dili gayud sila mohunong sa pagpaningkamot nga  mahatagan ug dugang oportunidad ang atong mga katawhan nga makabatun ug panginabuhi para adunay dugang kita nga ilang mahatag ngadto sa ilang pamilya.

Ms. Rosevic Lacaya-Ocampo, Provincial Planning and Development Coordinator nagkanayon nga ang pagka laksi sa ZaNorte gikan sa pagka numero unong pobre nga probinsya nagpamatuod nga ang mga interventions nga gipatuman ni Governor Yebes  sulod sa duha ka tuig gikan sa Hulyo 2004 hangtud Hunyo 2006 ang nakatabang ug dako sa pagpa-ubos sa gidaghanon sa mga kabus sa atong lalawigan. Matud pa sa provincial planning coordinator kini naglangkub na sa gipatumang mga infrastructure development projects ni Governor Yebes, pagpalagsik sa industriya sa turismo, agrikultura, edukasyon, health ug social services. (The New Nandau, Vol. XVII No.35)

*

 

BIRTHDAY PARTY NI CONGRESSMAN DODOY GIBAGOLBOLAN SA ROXAS

Mga mulo ug bagotbot ang nahimong reaksiyon sa mga katawhan sa lungsod sa Roxas ning lalawigan sa Zamboanga del Norte, partikular sa mga sikbit barangay sa Moliton sakop sa maong lungsod, diin didto gipahigayon ang birthday celebration ni Kongresista Rosendo Labadlabad niadtong nakalabay nga Marso 1 ning tuiga. 

Atol sa maong kalihokan, gipahigayon ang usa ka medical outreach mission ingon man ang kombera alang sa maong selebrasyon sa adlawng natawhan sa kongresista, diin gitambong mismo sa maong dakong opisyal sa distrito 2. Apan pipila ka mga mabuot nga lungsoranon ang mingreklamo sa dakong kakulangon sa tambal diin human ang mga pangunsulta sa mga doctor nga nagpahigayon niini, kulang kaayo ang tambal alang sa mga natala nga balatian, diin tambal sa hilanat lang ang ilang nakuha.

Sa pikas bahin diha sa natad sa kombera, inasinang tuloy ug pansit lamang ang ilang gikaon unta kini selebrasyon man sa birthday sa maong opisyal. Matod pa sa maong mga katawhan nga wala mahatagi ug tukmang tambal ang nasuta nilang balatlan human sa konsultasyon tungod kay gamay ra ang tambal nga gidala ug mas daghan niini mao lang ang tambal sa hilanat.

Ang birthday celebration ni Kongresista Rosendo Labadlabad niadtong nakalabay nga Marso 1 ning tuiga napuno ug mga mulo ug bagotbot sa mga katawhan sa lungsod sa Roxas ning lalawigan sa Zamboanga del Norte, partikular sa mga sikbit barangay sa Moliton sakop sa maong lungsod, diin didto gipahigayon ang maong selebrasyon.

Tinubdan gikan sa maong barangay ang nagkanayon nga hoyhoy ang abaga nga nanguli ang mga katawhan balik sa ilang mga barangay nga nagbagolbol sa ilang nasinati nga kallhokan.

Ang maong kalihokan sa barangay Moliton gitambongan unta sa mga katawhan sa sikbit barangay sa Cainibongan, Sibatog, Capase ug ubang sikbit niini sa pagtoo nga  daghang tambal ang ilang madawat ug makakaon sila sa lagming potahe tungod lagi kay kini usa ka birthday party.

Sa 31 ka mga barangay nga sakop sa maong lungsod nga personal nga gidapit sa maong kongresista upat lamang ka barangay kapitan ang nagpakita ug kini mao sila si Capitan Guillerma Generoso sa Canibongan, Capitan Mardonio Tagad sa Sibatog, host barangay Captain Amado Manta sa Moliton ug Capitan Guindoy sa Denoman.

Ang kongresista midula ug basketball tali sa iyang kauban didto sa maong barangay sa wala pa ang paniudto. Ang maong kalihokan maoy unang higayon nga si Kongressman Labadlabad mipahigayon sa iyang adlawng natawhan diha sa hilit nga barangay sama sa gihimo ni Gobernador Lando Yebes.

Ang gobernador maoy unang opisyal nga personal mipahigayon sa iyang adlawng natawhan kuyog sa mga yanong katawhan sa barangay sukad sa iyang paglingkod niadtong 2004 atol sa iyang adlawng natawhan matag September 20 sa matag tuig. Una niyang gipahigayon kini didto sa barangay Lipay gisundan sa mga barangay sa Titik, Sindangan, Panampalay sa Roxas ug bag-o lang didto sa Barangay Pange, Siayan.

Kahunumduman nga ang gobernador magdala usab ug serbisyo sa matag birthday, niini ug mga programa sama sa TLC, agriculture services, pagkaon sa mga kabos sama sa bugas, gawas sa dinagkong kumbera, livestock services, tree planting ug daghan pang uban. Ang labing dakong gihimo sa gobernador mao ang pag-ayo sa mga dalan ug uban pang inprastruktura sa maong hilit nga mga barangay aron nga mapalambo ang ilang panginabuhi. Ang barangay Lipay ang nakabaton ug dalan tungod sa maong kallhokan ingon man ang Titik, Panampalay ug Pange.

Namatikdan usab karon nga ang Kongresista ang misundog sa mga kalihokan sa gobernador ilabi na sa pagpahigayon sa maong susamang mga kalihokan diha sa mga kabarangayan. (Southpoint, Vol.1No.10)

*

 

Investigative Report!
MGA PALALITONG PAGKAON SA MERKADO MIMAHAL YANONG KATAWHAN MIANGAL NA!

Miangal na ang public consumers sa grabeng pagsaka karon sa mga nanag-unang palaliton sa merkado nga maoy naka-pasamot kanila ug kalisod samtang wala mousbaw ang ilang inadlaw’ng kitaon matag adlaw, misutoy ug saka ang presyo sa mga baligya.

Kini ang gipabating mulo ug reklamo karon sa mga katawhan ilabi na niadtung mga laborer, construction workers, driver ug motorcab, sikad-sikad, habalhabal ug mga yanong kawani nga wala gayud sila makasinati ug alibyo ug kaharuhay sa ilang kahimtang niining panahona tungod sa grabeng pagsaka sa mga nag-unang palaliton.

Matud pa nila, ultimong lupoy, tuloy, borot-borot ug uban pang baratohon nga isda nga gibaligya diha sa merkado publiko nga kaniadto mapalit lamang sa barato nga presyo, karon mipareho na sa presyo kaniadto sa mga dagkong isda, samtang ang maanindot nga isda mitupong na usab sa presyo sa karne. Lakip sa misaka ang presyo ang baligyang bulad ug bisan na ang ginamos, ang tag-singko nga takos diyotay lamang ang unod kay ang gadaghan, una.

Grabe na ang pagsaka karon sa mga nanag-unang palaliton sa merkado nga maoy naka-pasamot ug palisod sa public consumers samtang wala mousbaw ang ilang inadlaw’ng kitaon matag adlaw, misutoy ug saka ang presyo sa mga baligya.

Ilang gipahayag nga hangtud dili mo-us-us ang presyo sa mga nag-unang palaliton, dili gayud sila makatagamtam ug lamian nga mga pagkaon sa ilang talad-kan-anan tungod kay dili paigo ang ilang kita o abot sa matag adlaw. Ang driver sa sikad-sikad mokita lamang ug labing taas, usa ka gatus ka pesos matag adlaw samtang ang motorcab driver mokita usab ug dosyentos pesos matag adlaw. Kon ang usa ka pamilya dunay duha ka mga anak, igo ra gayud sa pagkaon sa usa ka adlaw ang maong kita ug halos na gani dili na makapamalit ug maayong besti sa ilang mga kabataan ilabi na kon kini nagtungha.

Matud pa sa mga lab-asira sa merkado, ang kamahal sa presyo sa ilang mga baligyang isda tungod sa kakulang sa supply gumikan niining kanunay’ng kamaot sa panahon.  Matud nila, ang pagpunay’g ulan ug kadagko sa balod maoy hinungdan nga minos kaayo ang isda tungod kay gamay ra ang mga mananagat nga moadtu ug lawod. Ug makapanglawod, gamay ra pod kaayo ug kuha sa isda hinungdan nga mahal na daan ang ilang kumprada kay ang mga mananagat mamawi man sa ilang nagastong krudo.

Apan sa imbestigasyon nga gihimo ning mantalaan, gibutyag sa tinubdan nga ang nakapasamot ug kamahal sa baligyang isda diha sa merkado mao ang mga broker sa fish port nga maoy tigdawat sa mga isda nga kinompra nang daan sa mga kumprador nga gihandus gikan sa nagkalainlaing lungsod. Sumala pa nga kalabanan sa mga baligyang isda diha sa merkado, katulo ngadto sa kaupat na pilo-piloa ang presyo tungod kay gikan sa mananagat, gikompra sa kumprador, pag-abot sa fish port gidawat sa broker nga mopatong na usab kini sa presyo sa ilang pagbaligya ngadto sa mga retailer.

Matud pa sa mga mananagat gikan sa laing lungsod, kon abunda ang tuloy, ila kining ibaligya ug tag dosyentos pesos matag kahon, pagkompra niini sa kumprador ibaligya kini sa fish port ug tag kuatro syentos ngadto sa tag kinientos pesos samtang ang broker nga maoy mopahalin ngadto sa mga retailer mopatong na usab kini sa presyo labing minus tag otso syentos matag banyera.

Pipila ka mga konsumedor mibutyag sa ilang namatikdan nga bisan pa kon abunda sa isda ang merkado, ang presyo niini dili makamaong mo-us-us sa presyo kay nagapabilin ra gihapong mahal. Matud pa nila, kon mo-us-us man gani ang presyo apan moligas lang ug gamay. Si Mr. Vicente Sanchez, Jr., OIC-Provincial Veterenarian Officer diin gisangon kaniya ang Fisheries Division sa Provincial Agriculture nagkanayon nga dili na apil sa ilang control ang price monitoring sa mga baligyang isda kay ang pagnegosyo niini diha sa merkado iya na ang responsibilidad ug trabaho sa DTI.

Iyang gipasabot nga ilawom sa iyang buhatan ang responsibilidad mao lamang ang pagmonitor sa makuhang isda sa kadagatan kon wala ba kini gipaagi sa illegal nga panagat sama sa dynamite fishing ug uban pa. Apan ang pagbaligya na niini diha sa Merkado ang price monitoring niini gisangon na sa DTI.  (The New Nandau, Vol. XVII No.35)

*

 
La Niña nasinati karong panahona!
ZaNorte wala ra mahinayke kadaot sa agrikultura-OPA

Ang pagpunay’ng ulan-ulan karong panahona nga kuwarisma, mao kini ang gitawag sa PAGASA nga La Niña ug kini molungtad pa sa bulan sa Hunyo. Tungod niini, may pipila ka mga umahan ang naapektahan sa pagpunay’g ulan ug pagbaha sa kasubaan apan wala ra kaayo mahinayke sa dakong damyos kon ikumpara sa ubang mga probinsya sa nasud.

Si Maybel Bustaliño, special project coordinator sa Provincial Agriculture namahayag nga may ubang parte nga umahan dinhi sa Zamboanga del Norte ang naapektahan niining dili masabot nga panahon sa kuwrisma tungod sa pagpunay’g ulan ilabi na niadtung kilid o haduol sa suba. Hinoon iyang gipahayag nga niining maong kahimtang, dunay bintaha ug disbintaha sa abot sa uma sama sa kamaisan ug kabasakan. Matud niya, mas bintaha sa kabasakan ang pagpunay’g ulan basta dili lang molunop, apan ang pagdako sa tubig wala masinati dinhi sa atong probinsya. Bintaha usab kini sa kamaisan basta dili lang mag-otso-otso ang panahon.

Buot pasabot sa otso-otso nga mo-estrit ug ulan balig walo ka adlaw kini makahatag gayud ug kadaot sa kamaisan. Apan kon masinati lang ang paglat-ang-lat-ang sa panahon nga pag-ulan, kini bintaha usab sa kamaisan kay segurado gayud nga motubo ug mabuhi. Didto sa dakbayan sa Dapitan, gibutyag ni Cyril Patangan, City Agriculturist nga nasinati sa mga mag-uuma sa kadagatan ang dakong damyos sa ilang tanum nga agar-agar. Matud niya, 10 porciento ra sa gitanum nga agar-agar ang nabuhi samtang 90 por-ciento niini ang nangadaut hinungdan nga dako kaayo ug destroso sa kabahin sa mga mag-uuma sa kada-gatan nga nagtanum ug agar-agar.

Hinoon gipahayag ni Patangan nga nakabintaha usab ang mga mag-uuma sa kamad-an kay maayo ug tubo ang ilang basakan ug kamaisan gawas lamang sa ubang porsyon sa barangay nga nakasinati ug damyos ang ilang umahan gumikan sa pagpunay’ng ulan. Bustaliño nagkanayon nga nangandam karon ang provincial agriculture para sa pagpanghatag ug binhi sa mais ngadto sa mga mag-uuma aron gayud segurado sila nga makapananom. Gani ang provincial agriculture ang naka-pagawas na ug balig 1,500 ka sakong binhi sa mais nga gipanghatag libre sa mga mag-uuma.

Ang ubang binhi sa mais nga giapod-apod sa mga mag-uuma maoy produkto sa halapad nga seed production nga kamaisan sa PAIC, Irazan sa lungsod sa Roxas. Gitotokan usab sa provincial agriculture ang Hi-Green program diin ubay-ubay na sa mga barangay ang nakapa-himulos niini pinaagi sa gipahimutang nursery diin maoy nahimong panginabuhi sa mga katawhan. Gipasabot ni Bustaliño nga ang Hi-Green program ilang gipahimutang sa barangay aron ang mga katawhan ma-kapananom ug mga lagot-mon, prutas ug uban pa.

Gidasig ni Bustaliño ang mga katawhan nga magkugi gayud kay ang probinsya karon andam molugway ug ayuda sa atong mga mag-uuma nga dunay kaasgot sa pagpananom aron paghaw-as gikan sa kalisod. (The New Nandau, Vol. XVII No.35)

*

 

Aron wala nay drivers lisence palusot sa LTO!
SP: Drivers Manual mandatory requirement na

Kalaban sa mga driver nga nakakuha ug lisensiya sa Land Transportation Office kon LTO wala makahibawo sa traffic rules and regulation tungod kay kini nakakuha pinaagi sa bayad o palusot sa mga fixers. Kini ang naugkat nga impormasyon sa Sang-guniang Panlungsod ning dakbayan sa Dipolog human sa gihimong imbestigasyon nga kalabanan sa mga driver nga makahinagbo ug inse-dente sa kadalanan wala ma-hibalo sa rules and regulation isip iyang responsibilidad sa pagmaneho.

Niadtung Martes, atol sa regular session sa mga membro sa Sangguniang Panlungsod, gisagop ang usa ka resolusyon nga nag-hangyo sa Land Trans-portation Office nga himo-ong mandatory requirements ang pagpatuman sa Drivers Manual ayha ang usa ka driver isyuhan ug lisensiya. Matud pa ni Konsehal Horacio Velasco, ang maong resolusyon iyang gipadas-ug subay na sa nahimong resulta sa iyang pagtoon nga sagad sa mga traffic violators o kaha kadtong nakaaksi-dente sa kadalanan wala mahibawo sa mga patakaran ug gabayan sa trapiko.

Kadaghanan kanila, dugang ni Konsehal Velasco nagbaton lamang ug usa ka ‘skill’ nga maantigo mo-drive apan wala na masayod sa mga traffic rules and regula-tions nga gituhoang tungod sa palusot nakabaton ug lisensiya ang usa ka driver. Si LTO Chief Ismael Yusop sa iyang kabahin mihimakak nga nagkulang ang iyang buhatan sa gimbuhaton niini diha sa pagprotihir sa kinabuhi sa mga motorista hinungdan nga sa matag Martes ug Huwebes, adunay seminar mahitungod sa dri-vers manual ang ipahigayon sa nasangpit nga buhatan.

Reaksiyon ni Yusop subay sa gipahayag sa pipila ka mga sakop sa konseho nga adunay ubang mga drivers, ilabi na sa motorsiklo ang nakakuha ug ilang mga drivers liscence, dili tungod kay nakahibalo sila sa drivers manual o kaha nakapasar sa written  examination, kung dili tungod kay nagpalosot ginamit ang ilang kuwarta sa pagsuhol sa pipila ka mga fixers diha sa LTO.

Matud pa ni Yusop estriktong gipatuman sa iyang buhatan ang Akta Republika 4136 nga maoy hinungdan ila gayud nga seminaron sa matag Martes ug Huwebs kadtong gusto nga mokuha og lisensya. Iyang gipanghimakak nga dunay mga drivers nga na-kakuha ug lisensiya pinaagi sa palusot, apan kung duna man, dugang ni Yusop, kana wala siya mahibawo niana tungod kay ang ilang buhatan bukas kaayo sa tanan ug siya didto ra sulod sa iyang opisina ug wala mahibalo sa nagpanghitabo sa gawas.

Adunay panahon hinuon, matud pa ni Yusop nga ilang tabangan kadtong gusto gayud nga makaangkon ug drivers liscence tungod kay mao man kini ang ilang panginabuhi apan miagi gihapon ug hustong proseso. (The New Nandau, Vol. XVII No.35)

 
 

Kon padayon ang kaguliyang sa Manila
madaot ekonomiya sa nasud –Gov. Yebes

Kon padayon nga magsamok-samok ang kontra Arroyo didto sa kaulohan, hayan madaot ang natagamtaman nga pag-uswag sa ekonomiya sa nasud uban nga ma-apektahan ang gipatuman niining mga proyekto sa atong probinsya. Kini ang gipamahayag ni Governor Rolando Yebes samtang sa pagkakaron nasinati nga hinay-hinay na nga nagkalagsik ang paglambo sa atong ekonomiya ilawom sa administrasyon ni Arroyo. Apan kon padayon ang mga rally ug uban pang mga kaguliyang sa kaulohan tungod lang sa expose ni Jun Lozada kabahin sa ZTE broadband deal, hayan motidlom ug balik ang nag-saka na unta nga paglambo sa atong ekonomiya.

Para ni Governor Yebes, katungod man sa usa ka tawo ang mopadayag unsay anaa sa iyang hunahuna diha sa paghimo ug rally, apan duha nalang ka tuig ang paaboton sa taga oposisyon mag-eleksiyon napod, kini nalang ang hulaton ug dili kay sigi nalang ang kagubot nga makaapekto sa ekonomiya ilabi na ang mga proyekto nga gihatag sa nasudnong pangamhanan.

Gihimong ehimplo ni Governor Yebes ang nahitabo ni Marcos nga napalagpot tungod sa people power apan dugay kaayo ang epekto tungod kay kon ikompara sa unang panahon mas nasinati karon ang kalisud sa mga katawhan. “Si PGMA duha nalang ka tuig kapin sa iyang administrasyon. Mosugot diay sila nga madaot ang atong ekonomiya tungod lang sa ilang ambisyon.”

Alang sa gobernador, magtinabangay nalang ang katawhan. Kon duna may ebidensiya pasakaan ug kaso sa korte aron mahi-baw-an kon kinsay naka-sala. “Total humana man sila ug grandstanding sa senado uban sa pagpresentar sa ilang witness.” Mahitungod sa gipahigayong interfaith rally sa nagkadaiyang sektor didto sa kaulohan, gipahayag sa gobernador nga wala mosaler kay ang mga tawo sa pagkakaron wala na layhe kon magsigi nalang ug gubot. Ikaduha, ang kawsa nga gibarugan sa mga raliyesta taphaw lamang kaayo nga makapadani sa mga katawhan aron moadto sa dalan aron maghimog protesta ug mosukol sa gobiyerno.

Matud ni Governor Yebes ang pilipinas adunay 80 milyones nga populasyon kon ikumpara sa 15 mil ngadto sa 70 mil ka mga tawo nga naghimog protesta didto sa Makati. “Usbon ang gobiyerno sa kinsi mil lamang ka mga tawo nga mga elitesta, mga dato, mga politiko nga dunay self interest kon ikompara sa 80 milyones ka mga katawhan sa tibook pilipinas. Alang sa gobernador ang minos nga gidaghanon sa mga tawo nga miduyog sa rally tungod kay kini gipul-an na sa kasamok.

Dinhi sa Dipolog samtang gihimo usab ang linain nga rally nga gipasiugdahan sa simbahang katoliko sa pagpanguna ni Bishop Jose Manguiran, gipahayag ni Governor  Yebes nga ang maong kalihukan maoy koneksiyon sa panawagan sa ubang sa sektor nga mohimo ug mass action alang sa pagpalutaw sa kamatuoran.

Kabahin sa panawagan sa obispo sa Diocese sa Dipolog nga mopahawa si Presidente Gloria Arroyo tungod sa grabeng korup-syon, nagtuo si Governor Yebes nga sa permero si Manguiran kuyog sa baruganan sa mga ka-obispohan sa Mindanao nga dili manawagan nga palagpoton si Gloria., kay sa panagtagbo sa CBCP didto sa Manila, ang mga obispo sa Mindanao maoy nakapausab sa desisyon. Dinhi sa Zamboanga del Norte, gipahayag sa gober-nador nga wala siyay na-matikdang mayor nga mibalit-ad batok sa administrasyon.

Matud niya, bisan ug dili nila kauban sa partido, walay bisan usa ka mayor sa byenti singko ka mga lungsod ug duha ka mga siyudad sa Dipolog ug Dapitan ang mipakita sa ilang pag-kontra batok kang Presidente Arroyo. (The New Nandau, Vol. XVII No.35)

*

 

Katawhan sa Katipunan na-alarma sa rabies

Giangkon ni Mayor Cris Eguia nga na-alarma ang mga katawhan sa lungsod sa Katipunan mahitungod sa nadangatan sa usa ka magtutudlo nga napaakan sa iyang binohing iro ug namatay, samtang ubay-ubay ang nakakakon sa karneng iro nga ilang gi-ihaw atubangan sa kabalaka nga matakdan sila ug rabies.

Sa interview, gipahayag ni Mayor Cris Eguia nga ang kagamhanang lokal sa lungsod sa Katipunan mihimo gilayon ug hinanaling aksiyon sa dihang midangop sa iyang buhatan ang mga ginikanan ug mga katawhan nga nakakaon sa karneng iro nga ilang giihaw human mapaaki ug namatay si Mrs. Narciso, usa ka magtutudlo sa Katipunan National High School.

Matud sa mayor sa dihang mireklamo ang mga katawhan sa kabalaka nga matakdan sila sa rabies, gihimo gilayon nila ang kampanya sa pagpamakuna sa mga tawo nga nakakaon sa karneng iro nga naka-paak sa namatay’ng magtutudlo. Mihatag sa iyang ayuda ang kagamhanang probin-syal pinaagi sa mando ni Governor Rolando Yebes ngadto kang Provincial Health Officer Dr. Carmencita Icao nga mohatag ug vials sa anti rabies vaccine sa lungsod sa Katipunan.

Matud ni Mayor Eguia nga adunay nahimong rabies scare sa ilang lungsod diin mahadlok ang usa ka tawo nga matakdan ug rabies pinaagi lamang sa pagtotok kaniya sa laing tawo nga gituhuan niyang gi-rabies human makakaon sa karneng iro nga ilang gihaw. “Ultimong mamaligya ug tuloy ang mga tawo dili na mopalit sa taga baybay kay mahadlok sila matakdan ug rabies.”

Mr. Vicente Sanchez, Jr., OIC-PROVET-Officer namahayag nga dili kabalak-an ang gibating kahadlok sa mga katawhan sa Katipunan tungod kay ang rabies dili motakod pinaagi sa pagtotok o by optical means, kon dili kini posibling motakod pinaagi sa hangin o by aerial transmission ug direktang kontak sa tawong gi-rabies na.

Ning semanaha, gihimo sa mga tinugyanan sa PROVET ang door-to-door approach sa pagpamakuna sa mga binuhing iro sa Barangay Dos, Barangay Uno ug Balok. Matud ni Sanchez, inubanan sa koordinasyon ni Mayor Eguia, ang kagamhanang probinsyal milugway usab ug ayuda sa lungsod sa Katipunan sa paghatag ug vials sa anti rabies vaccines subay niining bulan sa Marso nga gideklarar nga usa ka Rabies Awareness Month. (The New Nandau, Vol. XVII No.35)

*

 

Iro gibakunahan dili garantiya nga ang tawo mapaakan,
dili mataptan ug rabies –PROVET

Iro nga binakunahan, dili garantiya nga ang usa ka tawo nga mapaakan, dili mataptan ug rabies. Kini ang gipahayag ni Mr. Vic Sanchez, Jr., OIC-Provincial Veterenarian Officer sa ZaNorte atubangan sa nahitabo sa usa ka magtutudlo sa Katipunan National High School sakop sa lungsod sa Katipunan nga kumpiyansa ra kaayo nga ang iyang binuhing iro nabakonahan apan sa dihang siya napaakan, kini namatay tungod sa rabies.

Matud ni Sanchez, dili syento porsyento nga ang usa ka iro nga nabakonahan ug anti rabies vaccine wala na kini rabies sa panahon nga makapaak kini ug tawo. Matud niya, dili gayud angay magkumpiyansa bisan pa kon ang usa ka iro nabakonahan gumikan kay ang dunay panahon nga dili mamatay ang rabies. Hinoon iyang gipahayag nga mas bintaha gayud nga mabakonahan ug anti rabies ang usa ka iro kaysa wala gayoy bakona nga mas dilikado kaayo nga makapaak.

Para ni Sanchez, ang nahitabo sa lungsod sa Katipunan dili na kinahanglan ideklarar nga calamity area aron lang kini legal nga maka-appropirate ug pundong salapi para sa pagpamalit ug anti rabies vaccines gumikan kay ilawom sa bag-ong balaod sa Republic Act 9482 nga gitawag ug Anti Rabies Act of 2007 nag-awhag sa tanang LGU sa pagahin ug pundo para sa pagsuporta sa National Anti Rabies Program.

Gibatbat ni Sanchez nga adunay duha ka klasing measures o lakang ang pagpamakuna batok sa sakit nga rabies. Una, ang “preventive measure” nga naglangkob sa pagpamakuna sa mga iro batok sa rabies. Kon ugaling ang usa ka iro nakapaak ug tawo, ang ikaduhang ang-ang nga pagahimoon mao ang “curative measure” diin tupokan ug injection ang tawo nga napaakan sa iro ug tambal batok sa pagkuyanap sa virus sa rabies sa iyang kalawasan ilabi na sa pag-ataki niini sa Central Nervous System nga naglangkob sa utok ug spinal chord.

Gani dugang pa ni Sanchez, iyang nasinate mismo sa iyang binuhing iro nga binakonahan ug anti-rabies, apan sa dihang nakapaak kini sa iyang silingan, wala gayud siya magmakule sa pag-ako sa iyang responsibilidad isip maoy tag-iya sa iro sa paghatag ug kuwarta para magpa-injecton ang napaakan.

Ang mga unang simtoma sa tawong gi-rabies mao ang pagpaminhod sa samad sa pinaakan. Kini pagasundan sa kalapoy sa kalawasan nga mura siya’g nagpakilooy, dayon sundan sa taas nga hilanat diin siya ang magkurog-kurog. Kini sundan sa pagka dili mahimutang o kilas nga lihok, dayon mahadlok sa tubig ug sigi ug laway-laway ug pangluwa. Ang tawo nga aduna niining mga simtomas angayan dili duolon kung dili makasuot ug protective gear ang moduol niini, sama sa pagsuot ug face mask o panampong sa ilong ug babag. (The New Nandau, Vol. XVII No.35)

*

 

Regional Athletic Meet ug palarong pambansa himoon ug balik sa Dipolog

Human sa dul-an sa duha ka dekada o 20 ka tuig karon pa nahibalik sa tugkaran sa Zamboanga del Norte Sports Complex ang paghost ug balik sa Regional Athletic Meet. Sa kasamtangan gipa-paspasan karon sa kagamhanang probinsiyal ang pagrehabilitate sa nabiyaan nga ZaNorte Sports Complex para magamit kini sa umaabot nga Regional Athletic Meet nga pagahimoon ug balik dinhi sa dakbayan sa Dipolog.

Kahinumduman wala na gayud mabalik sa pagpahi-gayon sulod sa ZaNorte Sports Complex dinhi sa dakbayan sa Dipolog ang pagpahigayon sa provincial hangtud regional athletic meet sa dihang nakahinagbo ug problema kabahin sa yuta ang kagamhanang probinsiyal gikan sa tuig 1992 sa panahon ni kanhi Governor Isagani Amatong.

Gikan sa maong tuig hangtud na karon wala nay athletic meet nga napa-higayon sulod sa maong sports complex gawas sa pagpahigayon sa motocross ug Hudyaka Festivals tungod sa nagbabag nga lote nga gipanag-iyaha sa mga kaliwat sa pamilyang Martinez sa tungatungang bahin sa oval.

Sa nasayran gikan pa sa tuig 1992 nga nakig negotiate ang kaliwat sa pamilyang Martinez sa kagamhanang probinsiyal sa panahon ni Amatong para mabayran sila sa maong property apan kaduha na lang ka higayon mibalik ug saka si Gani wala gayuy kasabutan nga nakab-ot tungod kay wala aksiyoni niini ang rekomendasyon nga miabot sa iyang buhatan sa wala pa usab masayring rason.

Kahinumduman ang nasangpit nga lote hingpit nang gipanag-iyahan karon sa kagamhanang probinsiyal sa Zamboanga del Norte sa dihang giaprubahan ni Governor Rolando Yebes ang pagpalit sa maong lote nga gidasonan usab sa Sangguniang Panlalawigan niadtong tuig 2005. Tungod sa kapakyas ni Amatong sa pagresolbar sa problema sa yuta sa mga Martinez naapektuhan usab ang paghost sa probinsiya sa regional athletic meet sulod sa maong sports complex dinhi sa dakbayan sa Dipolog.

Gibutyag ni Governor Yebes nga nagpagawas karon ang probinsiya ug P6 milyones ka pesos para ma-komponi ug balik ang mga pasilidad sa nasangpit nga sports complex nga napa-sagdan sa taas nga panahon. Apan sa kasamtangan, matud pa ni Governor Yebes ang ilang gibuhat karon mao pa lamang ang pag-ayum-ayum una sa karaang mga grandstand kay dili pa makabuhat ug mas moder-nong grandstand ang probinsiya tungod sa kadaku sa pundo nga gikinahanglan.

Human sa paghost sa regional meet maoy gusto sa gobernador nga ipahigayon ug balik sa ZaNorte Sports Complex ang Palarong Pambansa nga unang napahigayon niadto pang tuig 1982 dinhi sa dakbayan sa Dipolog. (The New Nandau, Vol. XVII No.35)

*

 
Ginikanan ray makatambag sa ilang anak
mahitungod sa family planning –POPCOM

“Anaa ra sa mga ginikanan ang tinubdan sa paghatag ug impor-masyon ug kanunay’ng pagiya ngadto sa ilang mga anak mahitungod sa pagplano sa pamilya nga dili siging magpabuntis sa ilang bana.” Mao kini ang gipahayag ni Ms. Rosalinda Fernando, Information Office sa Population Com-mission ug Ms. Belinda Tan-Tangco, Officer-In-Charge sa POPCOM, Regional Office, Zamboanga City atol sa press briefing kabahin sa Responsible Parenting Movement-Natural Family Planning nga gipahigayon sa Hotel Camila 2 ning dakbayan sa Dipolog ning semanaha.

Giasoy ni Fernando nga ang mga ginikanan maoy gikinahanglan mosulti sa tarong ug hustong impor-masyon ngadto sa ilang mga anak kabahin sa family planning ilabi na ang mahitungod sa sex education o pag-edukar diha sa pagpakighilawas. Sa nahipos nga talaan sa POPCOM adunay 80% sa mga kababayen-an wala masayod sa hustong im-pormasyon sa ilang fertility period ilabi na wala usab sila masayod sa ilang ginabuhat diha sa pagpakighilawas nga moresulta sa kanunay’ng pagmabdos. Hinungdan pipila na ka mga batan-on o menor de edad nga mga ba-baye ang sayo nga maburos nga walay insaktong pag-plano. Ang sayo nga pagmabdos o early pregnany maoy nag-unang kaso nga ikamatay sa ilang kinabuhi sa pangidaron nga 15 anyos ngadto sa 19 anyos ug kini maoy nasinati sa atong nasud.

Gituki ni Fernando mga kamahinungdanon unsa ang mga natural family planning method sama sa lactatonal amenorrhea method, cervial mucus method ug uban pa. Wala magpasabot nga ilang giwala ang mga artificial family planning method tungod kay kini nagapadayon ra apan nagadepende na kini sa mga managtiayon kon unsang klase sa maong kon-trasepto ang ilang gamiton.

Gipasabot ni Fernando nga gihatagan lang ug igong pagtagad ang natural family planning method sa tuyo nga maalagaran kadtong managtiayon nga anaa nagpuyo sa bukirang bahin o layo sa Barangay Health Center ingon man kadtong walay ikapalit ug kontrasepto sama sa pills o comdom ang matabangan kini pinaagi sa paghatag ug hustong impormasyon. Ilang gipaklaro nga ang buhatan sa POPCOM wala mag-pasabot nga gihingusngan ang birth control kon dili igo lamang sila mohatag sa mga impormasyon kon unsay sakto ug angay nga paga-buhaton alang sa mga ginikanan kon responsible parenting ngadto sa ilang mga anak.

Gidasig ni Fernando ang mga managtiayon nga mobisita lang sa mga buhatan sa POPCOM sa ilang lugar mahitungod na sa responsible parenting alang na usab sa dugang impormasyon. Matud pa nga ang pagbaton ug gamay nga pamilya o pagplano sa pamilya maka-tabang ug kahamugaway sa kinabuhi. (PedMarc, The New Nandau, Vol. XVII No.35)

 
 

 HULAGWAY BALITA

 

Pig Boys Barkada
Southpoint Editorial Cartoon (Southpoint, Vol.1No.10)
 

ZaNorte Avenue
Southpoint Editorial Cartoon (Southpoint, Vol.1No.10)

 

*

 

ZMC buksan na sa Abril

Sunod bulan sa Abril pagabuksan na sa publiko ang Zamboanga del Norte Medical Center. Kini ang gipahayag ni Governor Rolando Yebes samtang kamulo na karon ug balhin sa mga kagamitan gikan sa Provincial General Hospital ngadto sa bag-ong tambalanan sa Sicayab.

Matud sa gobernador, dili madali ang pag-abli ngadto sa publiko ang maong tambalanan gumikan sa kadako niini ug nagkinahanglan pa nga ipahimutang ang mga pasilidad aron nga kon duna nay mga pasyenti kini andam na nga ka-alagaran. “Unahon nato ang out patient department ug dialysis department. April 2, sugod nata.”

Kabahin sa gikaingon nga gipuy-an ug engkanto ang ZaNorte Medical Center, si Governor Yebes nagkanayon nga sa iyang balay mismo nga anaa ra atbang sa bag-ong hospital dunay naka-estorya nga dunay dili ingon nato ang makita sa iyang mga silingan, apan wala siya makakita niini. Matud niya ang gihimo nga blessings sa miaging semana sa hospital maoy tinuohan ug kultura sa mga pilipino nga adesir puy-an gikinahanglan blessingan. (The New Nandau, Vol. XVII No.35)

*

*

MORE NEWS NGA BINISAYA

 

 

NOTE: SEND US YOUR NEWS.  Tell us what's going on in your barangays, clubs, schools, businesses and non profit organization. You can also send notices and announcements.
          

 

    Email to webmaster@dipolognon.com

      
Google
WEB THE DAILY DIPOLOGNON