January 18, 2007

GUTALAC VICE MAYOR SUSPENDED

Gipa-epekto na sugod niadtung Huwebes (Jan. 11, 2007) ang sayes syenta ka adlaw (60 days) nga preventive suspension batok kang Vice Mayor Rosita Dalogdog sa lungsod sa Gutalac, Zamboanga del Norte. Opisyal nga gi-serbi niadtung Huwebes sa Provincial Attorney’s Office pinaagi ni Assistant Provincial Attorney Rafael Osabel, Jr. ang suspension order nga gipakanaug ni Governor Rolando E. Yebes niadtung Enero 10, 2007 pinasikad sa resolusyon sa Sanguniang Panlalawigan nga nagrekomendar alang na sa pagpahamtang sa nasangpit nga lakang sigun sa report nga giluwatan sa Committee on Good Government sa Hunta Probinsyal.

Ang nasangpit nga preventive suspension order nga gipakanaug sa gobernador may kalabutan na sa giatubang nga kasong administratiba ni Vice Mayor Dalogdog nga gipasaka sa mga membro sa Sanguniang Bayan sa Gutalac ngadto sa Sanguniang Panlalawigan. Ang sumbong administratiba nagsumikad sa pagdumili ni Vice Mayor Dalogdog sa pagperma sa mga ordinansa ug resolusyon nga napanday sa Sanguniang Bayan sa Gutalac sa panahon nga si Mayor Mariano Candelaria, Jr. mao nay naglingkud isip hepe ehikutibo sa ilang lungsod. Sa sayu pa si Vice Mayor Dalogdog nagpadala ug suwat sa Sanguniang Panlalawigan nga nagpahibawo sa mga bokales nga dili siya moperma sa mapanday nga mga resolusyon ug ordinansa sa ilang Sanguniang Bayan kay wala siya moila kang Candelaria nga ilang mayor sa Gutalac.

Kahinumdoman nga si Mayor Mariano “Nonoy” Candelaria, Jr. giinstalar pagka hepe ehekutibo sa Gutalac niadtung Pebrero 2006 human makadaug sa iyang election protest batok kang kanhi Mayor Angeli Carloto. Apan karon mibalik na usab ug lingkod isip mayor sa Gutalac si Carloto human mipakanaug ug Temporary Restraining Order ang Korte Suprema kabahin sa pagpa-epekto sa desisyon sa lower court. Niadtung panahon nga si Candelaria pa ang nagling-kod nga mayor ug tungod sa pagdumili ni Vice Mayor Dalogdog sa pagperma sa mga mapanday nga lakang sa ilang Sanguniang Bayan sa Gutalac, mayoriyang membro sa konseho sa ilang lungsod maoy mipasaka ug kasong administratiba batok kaniya. Gitataw sa provincial attorney nga ang gipakanaug nga kasong preventive suspension order dili pa ang silut sa kasong administratiba nga giatubang ni Vice Mayor Dalogdog kay padayon pang husayon sa Sanguniang Panlalawigan ang iyang kaso.

Atol sa regular session sa Sanguniang Panlalawigan niadtung Lunes gidasonan ang report sa Committee on Good Government nga gipangulohan ni Board Member Anecito Darunday nga nagrekomendar ngadto sa gobernador alang na sa pagpakanaug sa maong preventive suspension batok sa bise mayor sa Gutalac. Sa suspension order nga giluwatan sa gobernador, gitataw niini nga ilawom sa Secion 63 sa Republic Act No. 7160 ang Local Government Code of 1991 nagtugot nga ang preventive suspension mamahimong ma-imposar sa higayon nga mahiusa na ang mga isyu sa kaso, ilabi na kon dunay bug-at kaayo nga ebedensiya nga klarong sad-an ang gisumbong ug tungod sa gibug-aton sa sala adunay dakung kahigayonan nga ang respondent maka-impluwensiya sa mga testigos o kaha naghatag ug dakung hulga sa seguredad ug intigredad sa mga records ug uban pang mga ebedensiya.

Sa kamandoan nga gipakanaug ni Governor Yebes, sanglit ang mga isyu nahiusa na tanan diin si Vice Mayor Dalogdog nakasubmiter na sa iyang tubag sa maong sumbong administratiba ug pinasikad sa nahisgutang probisyon sa Local Government Code of 1991, gimandu sa hepe ehikutibo sa probinsya ang pagpahamtang ug 60 ka adlaw nga preventive suspension. Sa committee report ni Bokal Darunday gitataw niini nga kabahin sa Motion for Inhibition kini paga-resolbahon sa Sanguniang Panlalawigan sa ilang plenary atol sa executive session. Kabahin sa merito sa sumbong, sigun sa rekomendasyon sa komitiba ni Darunday, kini isubmiter pa para desisyonan pinaagi sa usa ka final resolution sa Sanguniang Panlalawigan. Ang mga membro ni Darunday sa komitiba nga miperma sa report ug rekomendasyon mao sila si Board Members Uldarico Mejorada, Cedric Adriatico ug Fernando Cabigon, Jr. samtang si Board Member Edgar Baguio nga membro usab sa komitiba wala moperma sa maong report. (The New Nandau, Vol. XVI No.28)
 

Credits: The New Nandau is a member of the Publishers Association of the Philippines (PAPI). Editorial office is located at 076 Quezon Avenue, Dipolog City with Tel. No. (065) 212-3794; Cell No. +639205201041

*

Mga depository banks mipagawas ug certification sa kahimsog sa panudlanan
PANUDLANAN SA PROBINSIYA HIMSOG

ATUBANGAN sa kanunay nga pagsaway sa mga kritiko karon sa kagamhanang probinsiyal ilalom sa lederato ni Governor Rolando Yebes nga  nahubas na ang panudlanan sa probinsiya, mipagawas karon ug certification ang upat ka mga depository banks nga nagpamatuod nga bakak ang gipalakaw nga istorya sa mga kritiko sa provincial government.

As of  December 31, 2006 ang probinsiya sa Zamboanga del Norte ang adunay P705,142,917.07 pesos ang anaa nakadeposito sa PNB-Dipolog, DBP-Dipolog, Land Bank-Dipolog ug Land Bank-Sindangan kini pinaagi na sa certification nga gipagawas sa maong mga bangko nga nadawat usab sa mga sakop sa local media. Ang maong mga certification ang pinirmahan kini ni Robustianov Aguilar, branch manager sa Land Bank-Sindangan, Madeline Mopon, branch manager sa Land Bank-Dipolog, Eladio Sumalpong, branch head sa DBP ug Cayo Dagpin, sales and service head sa PNB.

Nasayran nga sa P 705,142,917.07 pesos gibahin-bahin kini pinaagi sa Land Bank-Sindangan nga adunay nakadeposito nga P 76,475,700.96, Land Bank-Dipolog adunay P 450,339,291.09, samtang sa DBP adunay 68,593,466.45 ug sa PNB adunay 109, 734,458.57 uban na niini ang checking account. Ang kaabunda sa panudlanan sa probinsiya nga anaa nakadeposito sa nahisgutang mga bangko wala usab kini magpasabot nga gipakatulog lang sa Yebes administration ang maong kuwarta. Kini ang gigamit sa probinsiya sama sa paghatud ug mga proyekto diha sa mga kabarangayan. Ang maong kadako sa pundo sa probinsiya nga anaa nakadeposito sa bangko kini gumikan sa gihimong sistema sa pagpangolekta sa mga buluhisan ug uban pa.

Sa pagbanhaw karon sa isyo sa giingong Net Loss igo lang usab kini nga gikataw-an sa mga kadagkuan sa probinsiya tungod kay ang nahisgutang mga bangko mao nay nagpamatuod sa tinood nga kahimtang sa panudlanan sa Zamboanga del Norte. Maglisod ug sabot ang mga tawo nga dili kasabot kung kabahin sa Net Loss ang ipasabot. (Mindanao Star, Vol.II No.52)

*

Tigbalita ni Yebes gitudloag pamakak?
KINSAY NAG-INGON NGA DILI KAMI MODAYON?

Dakong katingala nila ni Retired Gen. Prospero “Boy” Noble, Retired Gen. Renato “Toto” Elumbaring ug Rosendo “Dodoy” Labadlabad, mga mopapili pagka-Kongresista sa ikatulong distrito, unang distrito ug ikaduhang distrito sa Zamboanga del Norte, sa dihang gipangutana sila kon tinuod ba ang gibalita sa mga propagandista ni Yebes nga kuno sila dili na modayon pagdagan sa maong mga posisyon. Atubangan sa mga practising mediamen sa Dipolog atol sa usa ka press conference sa Miyerkoles sa gabii dinhi, nagkadungan sila sa pag-ingon nga ang maong balita usa ka dakong bakak.

“Tingali sila ang nangahadlok sa among pagsulod sa politika sa lalawigan ug duha ka mga dakbayan mao nga nagsalimuang na sila,” dungan sa tulo ka mga umaabot nga kandidato. Taliwala sa iyang nasinati nga mga panghasi ug pagpangbiaybiay, si Gen. Elumbaring miingon nga tingali ila kining intriga o taktika aron malinlang ang katawhan sa unang distrito lakip ang dakbayan sa Dapitan diin siya mopapili. “Apan kay nahurot na ang akong kahadlok busa wala na akoy kahadlokan karon. Akong padayonon kining kausa sa taal nga mga Dapitanon nga mabag-o ang sistema sa pangagamhanan dinhi,” matud ni Elumbaring. Sa iyang kabahin, si Gen. Noble mipanghimakak sa maong balita pinaagi sa pag-ingon nga kini “lumang tugtugin” na nga siya gihanyagan pagka-Ambassador kaniadto pa. Pinaagi sa tiaw-taw, siya miingon “Kon duna may i-offer, maayo pa tingali ang direktor sa Bureau of Prisons.”

Apan ang tinuod, matud pa niya nga nabug-os na sa iyang kaugalingon ang pagsulod sa politika dinhi sa lalawigan aron siya makaalagad sa iyang katawhan tungod sa iyang kahanugon sa nagpanghitabo sa kasamtangan mga namunoan karon ilabi na ang nakita niyang makaluluoy nga kahimtang sa iyang tersero distrito. Si Labadlabad usab nga matud pa mi-atras na sa iyang kandidatura tungod lagi kuno sa gihanyag kaniya nga minilyong salapi suborno, miingon nga maayo tingali ug dunay ilang ibutang nga moparang kaniya aron ang katawhan dunay kapilian. “Maayo tingali nga si Cong. Barinaga mobutang sa iyang anak nga si Faith nga taudtaod na niyang gipalutaw aron makita gayud ang katag,” hagit ni Labadlabad.

Silang tulo nakaingon nga morag nagkabuang na man ang ilang kontra sa administrasyon kay gani nagkalisud na man silag pangita ug pakandidatohon sa ilang bando nga hangtud karon morag kanunay silang gibalibaran, apan na ang ilang pagpanghanyag sa mga taga kontra partido aron motipo kanila. Si kanhi Gob. Gani Amatong kinsa mao karon ang campaign manager sa ilang LAKAS-CMD, gipabaniog man gani nila nga maoy ilang kandidatohon ug iparang kang Labadlabad nga dakong gikataw-an sa pundok oposisyon. Uban sa miatubang sa prensa dinhi atol sa maong press conference mao usab sila si Mayor Roberto Uy nga magpapili pagka-Gobernador, Adrian “Ian” Amatong pagka-Bise Gobernardor, Unang Ginang Evelyn Uy nga magpapili pagka-Mayor sa Dipolog ug kanhi Mayor James Adasa nga matud pa niya naaghat gayud siya pagdagan pagbalik pagka-Mayor sa Dapitan tungod sa nag-ulbong kausa ug sentimiyento sa mga taal nga Dapitanon. (Read separate related stories.) (Dipolog Chronicle, Vol.VI No.29)

*

Sa dili motapos ang unang termino ni Gov. Rolando Yebes hayan makompleto na ang pag-implementar sa mga proyekto sa 28 ka mga barangay sa lungsod sa Sibuco gikan sa tag tunga ka pesos nga pundo gikan sa probinsya. Nasayran nga sa 28 ka barangay pulo na lang niini ang nahibilin nga wala pa ma-implementar nga tag tunga sa milyon ka pesos nga kantidad sa proyekto, apan karong bag-o gipirmahan na ni Governor Yebes ang program of work sa mga proyekto sa nahibiling pulo ka barangay, kini maoy iyang gipahibalo atbangan sa mga barangay kapitan uban sa mga katawhan atul sa pagsaulog sa adlaw nga natawhan ni Mayor Norbi Edding sa lungsod sa Sibuco niadtong miaging adlaw.

Kadaghanan sa maong mga proyekto nga ipatuman mao ang pagtukod ug pre-fabricated school building ug ang karsada. Sa gihimong programa, gipahayag sa gobernador nga dili gayod nila pasagdan ang Sibuco kung unsay ilang gisaad ila gayod nga tumanon. Samtang sulod ning bulan sa Enero, ubay-ubay nga mga barangay sa Sibuco ang dungan nga makutayan ug kuryente kini pinaagi na ni 3rd district Congressman Cesar Jalosjos.  Sa karon gisugdan na ang pagpatindog sa mga poste sa kuryente gikan sa barangay lintangan paingon sa Dingayan. Sa kabahin ni Mayor Edding dako kaayo ang ilang pagpasalamat ngadto sa mga kadagkuan sa probinsya tungod kay iyang nakita karon ang kalamboan sa ilang lungsod. Gihatagan ug gibug-aton sa mayor nga kaniadto ang lungsod sa Sibuco ang gamiton lamang panahon sa election.  Sa karon gahinam-hinam na ang mga katawhan sa Sibuco diha na sa hingpit ng pagpatuman sa sa 1.3 bilyon pesos nga karsada gikan sa Gutalac paingon sa lungsod sa Sibuco lahos ngadto sa dakbayan sa Zamboanga.

Atol sa adlaw nga natawhan ni Mayor Edding gi turn-over usab nila Congressman Jalosjos ug Governor Yebes ang 2 classroom pre-fabricated school building sa Sibuco Central School, gisemento nga karsada sa Poblacion, patrol boat, ug laing 2 classroom school building sa barangay Tangarak sa nahisgutang lungsod.

*

ZaNorte andam mosalmot sa 1st TOURISM NEGOSYO Exposition sa kaulohan

Andam nga mosalmot ang kagamhanang probinsyal sa Zamboanga del Norte diha sa ipahigayong tulo ka adlaw nga 1st TOURISM NEGOSYO Exposition karong Marso 2-4, 2007 adalw’ng Biernes hangtud Domingo didto sa Music Hall, SM Mall of Asia sa kaulohan.

Kini maoy kompirmasyon ni Atty. Ivan Patrick Ang, Provincial Tourism Officer nga ang imbitasyon sa Philippine Center for Entrepreneurship (PCE) maoy dakong kahigayonan alang sa probinsya aron mahatagan ug mas lapad nga impormasyon ang mga katawhan sa tibuok nasud sa mga maayong lugar nga bisitahan sulod sa ZaNorte. Pamahayag pa ni Atty. Ang nga iyang nakita ang maayong tinguha sa PCE aron dili usab magpundo lamang ang probinsya ug maghulat sa mga dumuduong nga maoy moanhi dire sa atong dapit apan kini maoy tsansa nga mapakita ang mga tourist destination sa atong probinsya nga angayang bisitahon sa mga turista ug balikbayan.

Matud pa nga kini usa ka nationwide nga kalihukan ug kini na maoy panahon nga matabangan ang pagpalambo sa turismo sa lalawigan nga mapagya sa mga balikbayan ug OFWs ang katahum nga gibatunan sa Zamboanga del Norte ug ila gyud kining tuyuan sa pagbisita. Nagtuo si Atty. Ang nga makakuha ang hingpit nga suporta gikan ni Gov. Rolando E. Yebes aron makapasundayag ang probinsya ngadto sa kaulohan. Gani, nakahimo na sa pagsalmot ang Zamboanga del Norte kaniadtong nakalabay’ng tuig 2006 sa Philippine Travel Mart sa Megamall, Manila diin napili nga Best Booth ang probinsya sa tibuok Pilipinas ingon man sa Kota Kinabalu, Sabah, Malaysia.

Andam usab nga dalhon sa ZaNorte ang mga produkto sa probinsya sa pakigtambayayong sa mga buhatan sa Department of Trade and Industry ingon man Provincial Agriculture. Ang PCE usa ka non-government organization nga gilangkuban sa nagkadaiyang successful entrepreneurs gikan sa nagkalain-laing business sectors sa nasud nga nagtumong sa pagtabang diha sa pagpalambo sa local economic growth. (Mindanao Star, Vol.II No.52)

PINAKAUNA SA PROBINSYA: dAPITAN HOUSING PROJECT ALANG SA MGA REGULAR NGA KAWANI

Anaa na sa dakbayan sa Dapitan ang pinakaunang housing project dinhi sa probinsya alang sa mga kawani diin ang makapahimulos sa maong proyekto mao ang regular nga mga trabahante sa kagamhanang local sa nasangpit nga dakbayan.

Kaniadtong Enero 8, 2007, gihimo na ang Blessing of Dapitan City Employees Housing Project and Laying of Time Capsule didto sa Barangay Sulangon. Ang mokabat sa duha ka ektaryang luna nga nagkantidad sa 7.1 milyones pesos maoy kinatibuk-ang land area sa proyektong pabahay sa gipaningkamutan karon sa administrasyong Jalosjos sa pakigtambayayong sa National Housing Authority (NHA) ingon man ni Cong. Cecilia Jalosjos-Carreon.

Minghatag sa iyang counterpart ang LGU-Dapitan sa kantidad nga 3.7 milyones pesos samtang ang National Housing Authority adunay 3.4 milyones pesos. Gibutyag ni NHA District Manager Jerry Baviera nga maong luna makabastar sa 107 ka mga residential lots sa matag 228 sq.m. diin palambuon ang maong lugar sa pagkonkreto sa mga major ug minor roads, open concrete canals ang drainage lakip na usab ang tubig ug kuryente.

Suma pa nga barato lamang ang kantidad sa matag-square meter nga 559 pesos ug mahimo kining cash-out o installment pinaagi sa mortgage sa Pag-ibig o mga banking institution. Nagkanayon usab si Mayor Dominador G. Jalosjos, Jr. nga angay lamang ihatag sa mga government employees ang mga benepisyo nga kinahanglan nilang tagamtamon ug dili usab makatarunganon nga ihikaw kanila sanglit Makita man nga kadaghanan sa mga empleyado ang nagkalisud karong panahona.

Dugang pa ni Mayor Jalosjos nga ang maong housing project gituyo lamang nga barato aron dili usab madak-an ang mga kawani sa pagbayad sa loan interest u gang mga aplikante ipaagi sa public raffle kung ugaling molapas ang gidaghanon sa kapasidad nga 107. Gani andam nga modawat ug loan ang Pag-ibig alang niadtong empleyado nga bu-ot mopalit sa luna ug kini ila lamang hatagan sa 6% interest sa 150 mil pesos nga utangon kun 900 pesos sa matag-bulan. Nasayran nga kini maoy dugay nang gidamgo sa mga kawani sa kagamhanang local sa syudad ilabina kadtong wala pa makabaton ug ilang kaugalingong panimalay kinsa nangandoy nga makapanag-iya sa balay ug lote nga makaya lamang sa ilang suhulan ug dako usab nila kining gikalipay nga mahatagan kini’g katumanan. (Mindanao Star, Vol.II No.52)

*

Upat ka mga proyekto dungan gi turn-over nila ni Cong. Jalosjos ug Gov. Yebes sa Calucap, Salug

Upat ka mga proyekto ang dungan nga gi-turn-over  pinaagi na nila ni 3rd district congressman Cesar Jalosjos ug Governor Yebes alang sa Barangay Calucap sakop sa lungsod sa Salug ning atong lalawigan sa Zamboanga del Norte.

Ang maong mga proyekto ang naglangkob na sa 1 classroom school building alang sa Calucap Elementary School ug Electrification pinaagi na ni Congressman Jalosjos ug laing day care center ug ang paglusad sa Hi-Green program sa maong Barangay pinaagi na sa provincial government ilalom sa administrasyon ni Governor Rolando Yebes. Bisan sa kalisod sa karsada ug ang nasinati nga ulan wala kini makapugong nila ni Governor Yebes ug Congressman Jalosjos uban ni Mayor Jesus Lim, Vice mayor Elias Baguio ug uban pang mga opisyales nga makaabot sa maong pinakalayo nga barangay sa Salug.

Gipahayag ni Kapitan Wilson Bosig sa barangay Calucap nga sulod sa 29 ka tuig gikan sa pagkahimugso sa ilang barangay pa nahitabo nga gibisita ang ilang barangay ug gobernador ug congressman. Gipaabot ni kapitan Bosig ang iyang dakong pagpasalamat ngadto sa mga kadagkuan sa probinsiya tungod kay ang nahisgutan nga mga proyekto ang dugay na nila kining gipangandoy nga ila gayud nga maangkon. Samtang sa kabahin usab ni Konsehal Roberto Sandig iyang giklaro nga sila mismo sa ilang barangay ang nakapamatuod nga ang gihimo sa grupo  nila ni Jalosjos ug Yebes mao ang pagserbisyo gayud sa katawhan.

Alang kaniya nga sila sa barangay Calucap ang dili motuo sa mga gipasi-atab sa kritiko sa adminsitrasyon tungod kay ila gayud nga nakita kung unsa ang kaayohan karon nga gihatag sa Yebes administration. Gipasalig usab ni Governor Yebes nga ang problema sa karsada paingon sa barangay Calucap gikan sa New Dapitan kini ang mapalambo aron sayon ang pag-agi sa mga katawhan sa maong dapit. Apil sa iyang gitunguha uban ni Congressma Jalosjos mao ang pagdugtong sa karsada gikan sa Calucap paingon sa Dinuwan sakop  gihapon sa lungsod sa Salug.  Gisaulog usab sa barangay Calucap ang ilang ika-29 ka tuig nga kasumaran sa pagkahimugso sa ilang barangay. Ilang nadawat ang mga kahimanan sa pagpananom uban sa sinako nga abuno alang sa Hi-Green program. (Mindanao Star, Vol.II No.52)

*

Bag-ong taripa-pletihan sa motorcab gipagula

Miluwat karon ug taripa alang sa bag-ong pletihan sa motorcab dinhi sa dakbayan ang buhatan sa Sangguniang Panlungsod sayo ning semanaha alang sa kasayoran sa sumasakayng publiko. Matud pa nga kini gihimo aron kagiyahan ug sa mahatagan ug igong pagpahibalo ang sumasakay nga publiko kabahin sa bag-ong gipatuman nga pletihan sa mga motorcabs dinhi palibot sa siyudad. Sumala sa nahipatik sa nasangpit nga taripa, nakita nga P6 lamang ang minimum nga pletihan alang sa matag pasahero kinsa manakayan dinhi sulod sa siyudad, basta dili lang kini molapas sa mga gidesignar nga mga boundaries; samtang P4.80 lamang alang sa mga estudyante ug mga senior citizens.

Lakip sa nahitala sa naasoyng taripa mao ang mga pletihan gikan sa sentro sa poblacion padulong ngadto sa mga sikbit nga kabaranggayan. Gipaklaro ngadto sa sumasa- kayng publiko, ilabi na kadtong nanagpuyo gawas sa sentro sa siyudad nga aron sila magiyahan sa tukmang plitehan, molantaw lang sila sa taripa nga i-display unya sa mga drivers dinha sa ilang matag motorcabs. Lakip sa nahitala sa maong taripa mao usab ang “minimum” nga pletihan sa mga motorcabs gikan dinhi sa sentro padulong ngadto sa mga sikbit nga kabaranggayan gikan sa boundary sa sentro nga mao:

Gulayon –P7 (min.), Dicayas – P6.50 (min.), Minaog – P6.50 (min.), Sicayab – P7(min.), Sta. Filomena- P6.50 (min.), Galas – P7 (min.),  Olingan – P7 (min.) ug Punta – P8(min.). Alayon ning maong kalam boan, giawhag ang sumasakay nga publiko sa pag-report gilayon ngadto sa hingtungdan otoridad sa oras nga aduna sila’y mamatikdang mga drivers kinsa sobrang mokobra sa pletihan gan wala na mahasubay sa gikaasoyng taripa. (Dipolog CIO Press Release, Dipolog Chronicle, Vol.VI No.29)

*

Pugusong pagtukod sa Dipolog
Boulevard negosyo maoy nagpahiping rason

Negosyo maoy nagpahiping rason kon nganong puguso ra kaayo si Mayor Berto Uy sa pagtukod sa Dipolog Boulevard atubangan sa hugtanong pagsupak kani-adto sa mga molopyo gikan sa Santa Cruz, Central Barangay padulong sa Barangay Miputak ning dakbayan. Kini ang impormasyong giyagyag karon ni konsehal Bong Amarille sa barangay Galas diin matud pa niya nga plano sa Mayor nga motukod ug dakung Hotel diha sa barangay Galas sa higayon nga hingpit nang matapos ang proyektong Boulevard.

Sumala pa niya nga gikan sa gyud mismo sa baba sa mayor ang maong pulong nga ang pagpatukod niini sa boulevard nagpunting sa pagpalapad sa negosyo ni Mayor Uy hinungdan nga gipugos gayud nila pagtukod ang maong proyekto bisan pa man sa pagababag kani-adto sa mga katawhang lomolopyo sa dapit nga maagi-an sa boulivard. Si konsehal Amarille midugang sa pagbutyag nga sayud ang mga katawhan sa Dipolog nga sa unang paglansar ni Mayor Uy pagkamayor sa siyudad sa Dipolog kauban siya sa grupo sa mayor hinungdan nga nasayud si konsehal Amarille sa tanang mga plano ni Mayor Uy tungod kay usa man pod siya sa mga tawong gisaligan kani-adto sa Mayor.

Matud pa ni konsehal Amarille nga kani-adto sa pagpatukod sa boulevard usa siya sa misupak niini sa rason nga dili pa panahon nga tukoron ilabi na usab nga nangutang ug minilyon ka pesos ang dakabayan aron lamang ipabarug ang usa ka proyekto nga hangtud karon wala makahatag ug income sa lokal nga pangagamhanan sa Dipolog. Midugang sa pagbutyag ang konsihal nga sulod sa siyam ka tuig nga pagdumala ni Mayor Uy sa Dipolog nakita ang mga proyekto niini nga pulos lamang imprastraktura samtang gipasagdahan ang kagutom sa mga katawhan tungod kay sa iyang termino wala gayud kini makahatag ug konkretong mga programa ug proyekto para sa mga mag-uuma ug mananagat diin kini panginabuhi man sa mga katawhan.

Kini nga kahimtang gikompermar usab ni Enrique DODONG Nalzaro kanhi Chairman sa City Fisheries and Aquatic Resources Management Council kon CFARMC nga sulod sa termino ni Mayor Berto Uy gipasagdahan niini ang mga mananagat tungod kay sa dihang nananom sila ug agar-agar gipaguba kini sa mayor sa rason nga kuno illegal ang ilang operasyon kay walay permit. Apan gipasabot ni Dodong Nalzaro nga wala silay nakitang illegal sa ilang gibuhat tungod kay panginabuhi man kini ug andam pod silang molokat ug permit apan ang dakbayan sa Dipolog napakyas sa pagpanday sa usa ka ordinansa nga maoy basihan sa ilang pagbayad sa permit.

Matud pa ni Dodong Nalzaro nga sulod sa duha ka tuig kaduha usab sila nakatanom ug agar-agar panahon sa amihan apan wala magdugay gipabungkag ni Mayor Uy ang ilang mga estraktura o main line nga katamnan sa agar-agar nga walay pagpahibalo kanilang mga nanag-iya niini ug ang maong mga kagamitan sa straktura nga gilangkuban sa mga dagkong pisi ug galon gipa-ilogan sa mga tawo didto sa fishport samtang ang sobra gilabay sa basurahan. Sa maong kahimtang ang kahugpungan sa mga nananom ug agar-agar sa brangay Galas nakatu-aw kon nganong wala sila pahibaw-a nga gob-on ang ilang tamtanan ug agar-agar nga migasto man sila ug dakong kantidad aron lamang mapahimutang kini sa kadagatan sa maong dapit.

Giila usab ni Dodong Nalzaro nga laing rason kon nganong gilotos sila kani-adto sa Mayor tungod kay ang ilang ani sa agar-agar wala man nila gibaligya sa Mayor kay namalit man usab kini ug agar-agar sa presyo nga barato ug ayagon pa gayud ug ipadeliver sa ilang buying station sa Galas ning siyudad. Matud pa niya nga unsa-on nila pagbaligya sa ilang agar-agar ngadto sa Mayor nga 29 pesos raman ang ilang palit samtang adunay buyer sa dakbayan sa Dapitan nga mopalit sa tag 32 ngadto sa 34 pesos ang kilo ug dili na ayagon koha-on pa sa ilang panimalay. Samtang sa kabahin ni konsehal Ildefonso Jimenez sa barangay Punta ning dakbayan siya mi-asoy nga sulod sa panahon nga siya pa ang presidente sa Dipolog Polanco Irrigators Association DPIA gikan sa tuig 2001 hangtud 2004 wala gayud mihatag si Mayor Uy ug ayuda para sa mga mag-uuma.

Ning maong kahimtang ang mga katawhan sa dakbayan sa Dipolog nakapangutana kung asa man di-ay ang pundo para sa sektor sa Agrikultura ug mananagat diin sulod sa termino ni Mayor Uy  napasagdahan gayud nga unta kini importante man kay panginabuhi sa mga katawhan. (Mindanao Star, Vol.II No.52)

*

Dapitan City-Kusganong giduso ni Konsehal Pete Zamora sa dakbayan sa Dapitan ang pag-aprobar sa duha ka mga ordinansa nga naninguha paghatag ug college scholarship alang sa mga kabatan-unang Dapitanon, ug ang lain pa para sa kaayuhan ug proteksiyon sa mga katigulangan. Ang duha ka nasangpit nga mga ordinansa personal nga gipanday ug gipangamahanan sa batan-ong konsehal para sa kalamboan sa mga kabataan ug proteksiyon sa mga edaran. Sa privilege speech nga iyang gipalanog niadtung miaging Martes (Jan. 9, 2007) atol sa regular session sa Sanguniang Panlungsod sa dakbayan sa Dapitan, si Konsehal Zamora mihangyo sa iyang mga kaubang konsehal sa pag-konsiderar ug pagpasar sa duha ka ordinansa tungod kay ang tinguha sa maong mga lakang maayo ug napanahon.

“Dili nato pasagdahan ang kawad-on nga hikawan ang atong mga kabatan-unan sa ilang mga damgo. Sa laing bahin, ato usab ibutang sa pinakataas nga pedestal komunidad atong mga katigulangan,” dugang pang hagit ni Konsehal Zamora. “Like every Dapitanon Youth, I belive in dreams. I believe that just as dreams exist, the roads towards their realizations, likewise, exist. That road must be traversed by our youth. If our youth do not have the logistics to lead that road, then let us bring that road to our youth.” Ilawom sa programang Study Now-Pay Later, ang lokal nga pangagamhanan sa siyudad sa Dapitan mogahin ug dosyentos mil ka pesos (P200,000.00) sa unang tuig ug dugang syen mil ka pesos (100,000.00) kada mosunod nga tuig alang sa pagpundo sa maong programa. Ang maong ordinansa maghatag ug college scholarship sa tanang Dapitanon kinsa dili molapas sa byenti singko anyos ang panuigon, high school graduate ug ang kinatibuk-ang kita sa pamilya dili molapas ug dyes mil ka pesos (P10,000.00) kada bulan. Ang scholarships nga ihatag hangtod sa katapusang tuig sa pagtungha. Kung mahuman na unya sa pagtungha ang mga scholars kinahanglan ilang bayaran ang ayuda nga gihatag sa lokal nga pangagamhanan sa Dapitan apan sa walay interes.

Nakita karon sa mga estudyante ug mga ginikanan nga usa ka welcome development ang maong gipanday nga ordinansa ni Konsehal Zamora. Kini naghatag ug kasigurohan nga dili gayud masayang ang maayong abilidad sa mga kabatan-unang Dapitanon. Ang proposal ni Konsehal Zamora gi-titulohan ug “ASENSO DAPITAN STUDY NOW-PAY LATER ORDINANCE”. “Perhaps, it is safe to assert thet every Dapitanon Youth dreams of a college diploma and a successful career afterwards. While it is true that here are those who have the means to their respective dreams, it is equally factual that there are more who are incapacitated, and in most cases the reason is poverty.”

Sa laing bahin, ang “Senior Citizens Welfare and Safety Ordinance” magahatag ug proteksiyon sa tanang katigulangan, Dapitanon man o dili, lumolopyo man o mibisita lamang sa dakbayan sa Dapitan. Ang maong ordinansa matud pa ni Konsehal Zamora maoy magseguro nga ang pinakataas nga respeto lamang ang madawat sa mga katigulangan kansang respeto ug pagtahud angayan lamang kanila tungod sa hataas ug maayong kontribusyon sa mga katigulangan sa komunidad. “I assume, that no one among you will disagree with me if I will say that the contributions of our elders to our community and their individual experiences are invaluable.”

Kun si Konsehal Zamora paboran sa iyang mga kauban sa konseho, ang dakbayan sa Dapitan unya maoy mahimong tinuod nga Senior Citizen Friendly Locality. “There is still no single locality, at least in the Philipines, that is truly a certified Senior Citizen Friendly Locality. This will certainly give us an edge especially in the aspect of tourism, Dapitan City as a retirement paradise.” Ilawom sa ordinansa ang tanang lihuk, aksiyon o butang nga makapasakit sa lawas o ego sa mga katigulangan ug ang paglisod-lisod kanila pagapahamtangan ug silot.

Sila si Konsehal Apple Marie Adasa-Agolong, Konsehal Arnulfo Cadano, Konsehal Efren Jamolod ug SK Federation President Lee Abad ang mga Co-Authors sa mga ordinansa ni Konsehal Pete Zamora. (The New Nandau, Vol. XVI No.28)

Mindanao Super Region Project,
tulo niini mapahimuslan sa ZaNorte!

Pagpahalapad sa kadalanan sa upat ka mga lungsod sa tersiero distrito ug sa dakbayan sa Dapitan ingon man proteksyon sa hunasan sa Dipolog City Airport maoy gipangandaman karong lihokon dinhi sa probinsya diiin nagkantidad sa dili ti-aw nga salapi ubos sa Mindanao Super Region Project. Kini maoy estratehiya sa pagtukmod sa isla sa Mindanao diha sa kalinaw ug mga planong pangkalambuan ning tuig 2007.

Giila nga nagbaton karon ang unom ka mga regional development councils sa mokabat P215 bilyones pesos nga kantidad sa mga proyekto diin dugay nang gidamgo sa mga Local Government Units ug kini ilang gipaagi sa ilang hingtungdang Regional Development Councils (RDCs). Nahipatik karong bag-o pa lamang sa nasyunal nga mantalaang Philippine Daily Inquirer (PDI) sa MindanaWorld ni Joji Ilagan-Bian diin usa ang Zamboanga del Norte sa mga lalawigan sa Mindanao nga makapahimulos sa mga dagkong proyekto.

Gikalatid nga karong bulan sa Marso ning tuig, pagasugdan sa paglihok ang 117.30-km coastal road nga nagdugtong mga kalungsuran sa Sirawai, Siocon, Baliguian ug Gutalac ning probinsya diin gilauman nga matapos sa Oktubre 2009 nga nagkantidad P1.326 bilyones pesos nga proyekto ug kini ang gilantaw nga makapalambo sa kahapsay ug kalinaw sa ZaNorte ingon man ang silingan niining probinsya nga Zamboanga del Sur. Lakip sa maong road development project mao ang 10.8-km Dapitan City-Taguilon road ang pahalapdan nga mingbalor sa 210 milyones pesos diin gipasugdan karong Abril 2007 ug matapos sa Agosto 2009. Kini ang gilauman nga makatabang sa pagpalambo sa turismo sa nasangpit nga syudad ug paghatag usab sa halapad nga merkado sa marine agriculture products.

Pagpalambo usab sa negosyo, turismo ug pamuhunan sulod sa sub-regional economic growth area sa East Asean Region ang shoreline protection structures nga pagatukuron sa Dipolog City Airport sulod sa unang bahin ning tuiga nga nagkantidad sa 115 milyones pesos ug susamang kalambuan sa airport improvement projects ang mahitabo sa Pagadian, Cotabato, Butuan, Ozamis, Cagayan de Oro ug Zamboanga nga mingbalor usab sa 1.35 bilyones pesos. Kahibaloan nga kining tanang mga gidamgong proyektong pangkalambuan ang gihatagan ug bulok ni Pangulong Gloria Arroyo sa iyang katapusang State of the Nation Address kun SONA kansang mga talaan sa kalambuan ang nahilakip sa iyang 10-point agenda ug gidasunan usab sa nagkadaiyang Regional Development Councils. (Mindanao Star, Vol.II No.52

Credits: Dipolog Chronicle is published every Saturday and its Editorial Office is located at 059 Lacaya St., Dipolog and can be reached through the following Tel. No.: 212-2255

*

Punta brgy. council mibabag sa proyekto gikan sa Capitol

Hinugtanay ug bakus sa politika ang dakong hinungdan nga nababagan ang kaayohan nga maangkon unta sa mga katawhan sa Barangay Punta tungod sa mayoriyang membro sa konseho sa barangay nabalaka nga ang kagamhanang probinsyal maoy mo-actor sa mga kalamboan atubangan sa ilang politikanhong interes sa nagsingabot nga piniliay. Mao kini ang nasinati sa maong barangay nga imbis ang mga kagawad maglantaw ug dugang proyekto para sa kaayohan sa mga katawhan mibabag naman hinoon sa proyekto nga ihatag sa Capitol.

Atol sa regular session sa konseho sa barangay Punta, wala madasoni ang resolusyon nga gipangamahanan ni Konsehal Reynaldo Tampon nga maoy gikinahanglan aron mabutangan ug atop ug bangko ang ilang basketball court para ikonberter unta ngadto sa usa ka mini-gym. Imbes suportahan sa mayoriyang membro sa konseho ang resolusyon ni Kag. Tampon gibabagan na hinoon ug mipasar naman hinoon ug laing resolusyon nga mag-imbestigar sa nagapadayong proyekto ni Governor Yebes sa maong barangay nga water system. Si Konsehal Tampon sa interview sa mga membro sa ZNUC nakasaway sa iyang mga kaubang konsehal sa barangay nga wala maglantaw ug kaayohan para sa mga katawhan. Matud niya dili unta ipatunhay sa iyang mga kaubang konsehal ang bulok sa politika tungod kay wala pamay campaign period. “Lantawon pod unta sa tibuok konseho sa among barangay ang kaayohan nga ihatag sa kagamhanang probinsyal para sa mga katawhan.”

Sumala pa ni Konsehal Tampon sa tibuok konseho sa Barangay Punta, duha sa iyang kaubang kagawad misuporta sa iyang resolusyon ug kini gilangkoban nila ni Kagawad Ildefonso Jimenez ug SK Chairman Rainer Saile. Tungod sa maong kahimtang wala gayud makalabang ang maong resolusyon samtang ang lain na hinoong resolusyon ang napasar sa mayoriyang membro sa konseho nga nagpunting sa pag-imbestigar sa nagapadayong proyekto ni Governor Yebes nga mao ang patubig. Matud pa ni Konsehal Jimenez agrabiado ang mga konsehal nga suporter ni Mayor Uy kay nasapawan man ang proyektong patubig sa siyudad sa Dipolog ug boot sa iyang mga kaubang kaalyado sa mayor nga ipatang-tang ang billboard nga gibutang duol sa proyekto ni Berto. Matud ni Konsehal Jimenez siya maoy naningkamot nga mapatuman ang water system project nga iyang gipangayo gikan sa kagamhanang probinsyal tungod kay dili paigo ang proyektong patubig ni Mayor Uy para maapod-apod ang kabalayan.

Sumala pa ni Jimenez ang proyektong patubig tipik sa tunga sa milyon ka pesos nga gi-apod-apod ni Governor Yebes ngadto sa mga barangay ang nagapadayon na karon ug iyang paninguhaon nga mahuman na kini karong bulana. Si Jimenez andam moatubang sa iyang mga kauban nga mo-imbestigar sa nagapadayong proyekto sa gobernador. Sila si Konsehal Jimenez ug Konsehal Tampon nag-awhag sa iyang mga kaubang kagawad nga unta ang kaayuhan para sa ilang barangay maoy ilang lantawon ug dili sagulan ug bulok sa politika. (The New Nandau, Vol. XVI No.28)

*

Pulso Sa Katilingban
Cicer M. Binghay
Kung wala kay jewel ayaw na lang pagpatuga-tuga

Kon hisgotan and piniliay ning atong nasod…niining mga panahona, ang “top tune” si kinsa kadtong mga kandidato nga daghan ang salapi.  Kini maoy atong namatikdan kanhiay pa nga nasugdan panahon sa rehimen ni kanhi ug anhing Pres. Marcos. Nga kon sapian ang usa ka kandidato, tanang katawhan motan-aw sa maong kandidato nga dunay dakong purohan nga maoy madayongan sa mga botanti sa ilang kadaogan.  Kon ang kaatbang sa tapad dili makaparang sa bisan asa ipaagi kon salapi ang tumbasan, igo lang ilot-ilotan sa mayoriyang katawhan sa ilang paghatag respito, ilabi kon siya usa ka namunoan.

Ugod ning panahona, gitukob, gilamoy hangtod nahanaw ang “jewel” sa atong kwalipikasyones.  Wala nay molingi ni motagad sa usa ka kandidato nga giputos sa nagkalainlaing kwalipikasyones pagka opisyal haom sa iyang gipangandoy’ng alagaran posisyon sa lungsod ug lungsoranon. “Passe” na, kanhiay na. . . dili na madawat ang hingkod, kumpleto nga bili sa abilidad sa usa ka kandidato kon siya walay nahot, laway lamang ang ipabula panahon sa piniliay.  Nga bisan unsaon niyag pasabot sa katawhan sa iyang manindot nga plataporma, nindot nga kaugmaon sa kaayohan sa tanan, kini walay bili…mapapas…tal “erased” panahon ang kaatbang motingal sa iyang daghang salapi sa usa ka botanti.  Bisan duna kitay daghang mga accomplishment, daghang mga gialayon sa tibook nimong pag-alagad kon wala kay mga salapi…kadtong tanan mahikalimtan gilayon gumikan sa tinagingting sa bulawan nga ipatagingting sa mayoriyang botantis karon.

Mao baya nga dili ikatingala, nga si bsan kinsa na lang ang mga matang sa mga kandidato motumaw sa kahigayonan nga dunay piniliay basta siya daghan ang salapi ikapamalit butos.  Nahimong “institutionalized” ang salapi nga maoy sakyanan pagdaog sa piniliay.  Kay mag-unsa tuod imong mga gilusad mga pag-alagad, alang sa kaayohan sa tanan kon maoy saligan, nga maoy itaming nimo, aron ikaw mapanalipdan sa imong pagka kandidato.  Nga kon panahon sa piniliay ang mayoriya sa botantis adto man sa “instant” kwarta bisan sa usa lang ka higayon sa ilang kinabuhi.  Dilli kalingi sa mga maayong kandidato nga nakaalagad nga daghan ang binuhatan kon walay mosidlak bulawan itingal panahon sa piniliay.

Hinuon sa mga kandidato nga naa karon sa administrasyon kaha naka bantay niining “attitude” sa katawhan nga malimot kanimo panahon sa “election” malimot sa tanan nimong kaayohan naalagad kay ilang ibaylo tanan sa tinagingting sa salapi sa imong kaatbang. Mao baya nga niining tungora, aron tal magpabilin “intact” ka hugot nga dili mahikalimtan ang mga maayong accomplishment gikinahanglan gayod nga pag-abot sa piniliay…gikinahanglan dunay ikatumbas usab salapi ang daghan ug mga binuhatan sa lungsod ug lungsoranon aron magkuyog diha sa mayoriyang hunahuna sa mga botantis nga salapi ang butohan dili makalikay pagsagop kanimo.  Dinhi lisod tumbahon ang accomplishment “plus” salapi.

Hibaw-i nga dili na ikalimod nga dinhi sa atong lalawigan ang pagpapili sa usa ka gamhanang posisyon gihimong dako nga “investment.”  Pwede diha mubobo kag pila ka milyones sa imong salapi.  Ug kini dili ikalimod nga maoy gihimo sa makadaghan.  Dili nakita ug nahibaloan sa tanan nga ang iyang dako nga kandtidad gigasto niadtong mga panahona diha lamang sa usa o duha ka tuig madobli iyang kapital pamalit butos pinaagi sa pag serbisyo nga 99% ang negosyo ug 1% lamang ang pag-alagad nga walay makabawi. Bisan sa ginagmay’ng kandidato pagka konsehales sa kinagamyang lungsod kon wala kay jamo, walay nahot, ayaw na lang pagpatuga-tuga pagkandidato kay sa mayoriyang katawhan panahon sa election wala kay jewel. (Press Freedom, Vol. XIXNo. 15)

Mindanao Star
An Open Letter

Ako si Enrique M. Nalzaro o Dodong as familiarly called, nga karon nahimuyo sa North Proper, Galas, Dipolog City.  Ako ang kanhi chairman as City Fisheries and Aquatic Resources Management Council o Dipolog CFARMC nga naglangkob sa unom ka coastal barangay ning Dakbayan sa Dipolog, nga namugna pinaagi sa Republic Act No. 8550 o ang Philippine Fisheries Code of 1998.

Sa tinuod lang, dili na unta ko manggilabot pa niining bugnong lugaynon kay mas lami ra man kadtong maminaw ‘ta sa dagan sa politika. Apan kon dili sab ko manggilabot, basin habambuhay sab kong magbasol kon dili nako mapadayag ang akong buot ipaambit sa atong mga kabayan dinhi sa probinsya, sa pamasin nga ato unta kining pamalandungan sanglit kita man ang mas gamhanan niining panahona, kay kita ra man ang makapadaog ug makapildi sa usa ka kandidato.  It is but natural during this campaign period that black propaganda would simply crop-up. Busa ako maghangyo sa inyong mga maayong panghunahuna aron inyong maanalisar ug makab-ot ang maayong desisyon sa pagpili ug kinsa ang angay nga atong botaran.

Ug aron inyo gayod masabtan kon unsa ug kon ngano ania ako karon imbes manahimik lang sa balay.  Miingon si Berto nga siya makatao, makadiyos ug makabayan, ug sa tulo ka termino niya isip mayor maoy iyang giisip nga igong basehanan nga modagan pagka gobernador.  Sa mga wala masayod, sayon ra ang pagtoo, mobilib pa jud ka dayon- lalim nimo makatao, makadiyos, makabayan!  Pero desar mo mobilib, aber balanseha daw kon mohaom ba ang mga isyo sa kang Berto nga giingon.  Una, ang kabahin sa nahitabo sa among CFARMC Council.  Abi kay NGO ra mi nga adunay advocacy kabahin sa kalamboan sa fisheries sector, inay suportahan mi, iya ra man hinuon mi nga gipasagdan hangtud sa mangaluya.  Sa kadaghan sa among mga rekomendasyon ug resolution nga giduso sa iyang buhatan, ni usa wala kini panumbalinga kay ang among mga rekomendasyon ug resolution naglangkob man sa kaayuhan ug panginabuhian o livelihood sa gagmayng mananagat.  Usa sa among rekomendasyon mao unta ang usa ka Fish Inspector sa merkado aron panalipdan ang katawhan sa dubok nga isda ug binuthan nga isda.  Kon aduna kita’y meat inspector ngano dili man mahimo ang pag detail diha sa merkado og fish inspector.  Lain pang hangyo sa mga mananagat nga unta mapangitaan ug paagi nga makuha ang mga poste ibabaw sa Dipolog breakwater aron dili na delikado ang pagsulod sa suba, daghan na gud ang nadisgrasya diha nga bangka.  Mihangyo usab kami ug parola aron dili maglisod ang atong mananagat sa pagpauli sa higayon nga kimot ang panahon.  Nangutana sab kami kon kinsa ahensya sa atong Dipolog LGU ang angay dangpan sa panahon nga adunay mananagat nga dili makauli gikan sa panagat, kay kabalaka sa pamilya nga naghulat sa daplin dili tiaw o kabayran ug sapi.  Aduna sab kami resolution nga  unta maipasar ang comprehensive fishery ordinance sanglit ang City Ordinance related to fisheries ay 1979 pa, pwera sa payao ug fish pen ordinance which I drafted and passed by the Sangguniang Panlungsod when I was still the CFARMC chairman.  We have a resolution also regarding the isssuance of auxillary invoice.  We likewise recommended for livelihood among our marginal fisherfolks.  Pero maski isa man lang unta, wala gayod mahatagi ug igo nga pagtagad.  Lagi kay NGO ra man mi.  Ang pangutana , tulo ka termino o siyam ka tuig- aduna bay nahimo ang halangdong mayor aron mapalambo ang atong kadagatan o ang kahimtang sa atong mananagat?  Unsa man diay ang tinuig niyang pagdumala kabahin sa panagat?  Asa man diay napaingon ang tinuig nga budget sa fisheries?  In nine long years, motuo ba mo nga walay budget ang fisheries pinaagi sa City Agriculture Office?  Kon moingon mo nga dili mo motuo, pwes porsiguro mangutana mo kon asa napaingon ang maong budget.  Kon wala mapaingon sa angay nga padulngan, siyempre pa e di na re-allign kada tuig, ug kon asa na re-align kada tuig, ug kon asa na re-align, Ce Mento ug Ka Bilya ra ang nahibalo.  Imbes unta hatagan ni Berto ug higayon nga mapalambo ang dagat, apil pa nuon siya ug panagat.  Ambot lang sa kabahin sa mga mag-uuma sa bukid kon nakadawat ba sila ug concrete development programs aron mapalambo ang ilaha nga kahimtang, siyempre naa man pod budget para sa agriculture.

Ikaduhang punto, aduna kami livelihood sa Brgy. Galas pinaagi sa pagpananom ug agar-agar mao nga nagkahiusa kami sa paghimo ug asosasyon, ang Galas Seaweeds Farmers Association o GASEFA.  Nakaagi kami sa tanom sulod sa duha ka tuig desar kami nadiskitahan ni Mayor Berto.  Only in the Philippines ang nahitabo namo kay imbes suportahan ang among livelihood ning atong Dipolog LGU, sila naman hinuon ang nangusog para mapa undang ang among ginagmay nga livelihood.  Ngani Nobyembre dagan Abril ra man unta ang amoang livelihood, o panahon amihan ra, kay habagat ala man mi tanom.  Tinuod aminado mi  nga wala mi permit kay sa among pagtuo, mokuha lang mi permit sa higayon nga maipasar na ang ordinansa sa agar-agar ni Konsehal Alton Ratificar, kay lima na gud ka committee hearing ang napahigayon.  Apan imbes magpatawag sila ug association meeting aron palukaton mi ug permit, gi-operasyonan dayon ang amoang seaweeds structure, gipanabtab ug gikarga ang mga pisi ug galon sa “patrol boat” (Emmanuel) ug gidala sa Barra Fish Port.  Didto gipa-ilugan ug ang sobra gikarga sa basurahan dayon gilabay sa basurahan. Wala man lang nila mahunahuna nga hinaguan ang gikapital ato, ang uban inutang pa, ug nakaprenda pa ug yuta aron lang adunay ikapuhunan.  Ang pasangil pa nila gawas sa walay permit, nga kesyo makakatol sa dagat ang agar-agar, nga kesyo makadaot sa turismo kay kaliguanan ang dagat sa Galas ug nga kesyo makabalda sa pagtaob ug paghunas sa dagat ang agar-agar.  Abi siguro nila kay agar-agar farmers ra mi, ang lakas ng loob nila nga mobatbat ug mga rason bisan walay basehanang research study.  Kay ngano, adto ba diay sa basakan angay itanom ang agar-agar, aron dili mokatol ang dagat?  Again, sa siyam ka tuig ni Berto, naa ba siya’y nahimo nga ang tanang hugaw sa Dipolog tua man kana hagbong sa dagat dili ba diay na mahimong tinugdan sa katol sa dagat nga tanang hugaw  sa Dipolog- ke virus, ke bacteria, ke germs pa na tua man paingon sa dagat.  Unsa pa to anyoha nga proven na sa research nga dagat sa Miputak taas na ang level sa coliform, mao nga dili na angay kaligoan.  Pila man diay ka turista ang maligo sa dagat sa Galas matag tuig?  Aduna kaha si Berto Statistics ani puntoha?  Ug giunsa kaha nila pagtan-aw kon ngano makabalda sa pagtaob ug paghunas sa dagat.

Sa mga wala pa masayod, ang atong buotan nga mayor, mamalitay o komprador ug agar-agar.  Adunay bodega si Berto diha sa Galas ug nakabalandra nga dagkong letra nga mopalit siya ug agar-agar binangkol.  Kon kamo ang nasa amoang kahabin, si Berto mopalit ug agar-agar sa tag Php 28 ayagon pa, sa Dapitan tag Php 32 deretso timbang kuhaon pa sa inyo balay, asa man ikaw baligya?  Makatao lang kasi si Berto mao nga iyang na desisyonan nga ipaundang ang among livelihood.  Pastilan, kon simbako moadog siyag gobernador, unya dili korsonada ni Berto ang livelihood sa Lando-BIBO, ano pa e di lapnos sab.  Kon nahimo ni Berto sa amoang livelihood unsa pa may laing rason nga dili niya mahimo sa ubang sektor.  Ang tawo nabalaw ug pangita ug livelihood, hangyo pa sa gobyerno pero diay to, kon di kursunada ni berto, iya paundangan.  Pero tan-awa ang livelihood sa NCWP diha sa fish port sa Barra nga sardinasan, kinsa ngalan ang nakatatak sa produkto, ing-ana ka diosnon ang atong pinalanggang Berto.

Diha pay higayon nga nagkakuyog mi sa Dipolog Fish Warden, amo gidakop ang baling diha sa Barangay Miputak ultimo itlog sa isda dili gayod makalusot sa pinaka bulsa ng baling, pero lagi kay si Berto makabayan, iyang gibuhian ang maong baling kesehoda makadaot sa kinaiyahan sa dagat, wala siyang pakialam.  Angay bang ikatingala kon ngano na sa tiilan iyang concern sa dagat, kon ngano wala siyay fisheries development programs.  Sulod sa siyam ka tuig, madagko o gagmay’ng mananagat, tanan gamulo sa kaapeke sa panagat, pero naa bay nahimo si Berto. Dugang pa gyod, sa dihang nakamatikod ko nga gitanggong na ang proposed city ordinansa on Agar-agar human sa lima ka committee hearing sa Sangguniang Panlungsod, gahimo ko  ug Barangay Ordinance on Agar-agar unya gipa-sponsor nako kang kagawad Ulla, sa pamasin nga makasapi amoang Barangay ug aron maregulate ang pagpananom ug agar-agar sa among barangay, ug miabot sa deliberation ang proposed barangay ordinance sa Brgy. Galas Council.  Apan lagi kay majority sa among mga kagawad ka-alyado man ni Berto, wala gayod maghimpus ang maong proposal.  Diha sa lantugi sa Barangay Council, tiaw niyo ba  nga lakas loob mibungat ang usa sa among kagawad nga kesyo “maghimo ba diay kita ug ordinansa nga supak sa kabubot-on sa atong mayor.”  Mao nga gitubag usab siya nga matud pa “Unsa man diay ang atong Barangay Ordinance, para sa mayor o para sa atong constituents.”  Dinhi pa lang patya na ang maong ordinansa kon man ugaling.  Busa, wala gayod makalusot ang proposed Brgy. Ordinance.

Busa agi pahinumdom kaninyo, isip kita mga gamhanan sa usa ka adlaw lamang, ako nanghinaut nga kamo, maminaw unta sa rason desar modesisyon.  Nga unta sa inyong paghukom puhon kon kinsa ang tinuoray nga moserbisyo kanato, inyong mapalandungan ang angay nga pilion.  Kamo na ang mobalanse kon matawag ba ug black propaganda kini tanan kong nabatbat kay ako buhing saksi kon giunsa pagdumala ni berto atong kinaiyahan sa dagat sulod sa taas nga siyam ka tuig.  Akong ipanghinaut nga kon unsa man ang akong gikapadayag kaninyo, inyo unta kahatagan ug gibug-aton sa inyong paghukom puhon kay kining akoa, usa lamang ka pagpakabana ug pakiglambigit. God Bless. Daghang salamat sa inyong pagbasa! (Mindanao Star, Vol.II No.52)

KINSA SI BERTO UY? – PART IV

Bueno, sumpayan nato ang atong pagtoki bahin sa pagkatawo ni Berto Uy kinsa gustong mupaambit sa iyang binuhatan sa City Hall sa Dipolog dinha unya sa Kapitolyo kung siya na unya ang mamahimong unang gobernador nga Intsik kanatong mga Pilipino. Matud pa ni Elmer Elmedolan kaniadto nga dili siya ganahan ug Intsik, kay lagi matud pa niya nga ang Intsik kuno maoy nag-ot-ot sa ekonomiya sa atong nasud. Apan lagi kay iyaha pud nga na-ot-otan si Berto Uy ug tag-P25,000 nga promotion and demolition fee matag bulan (bayad ni Berto ngadto ni Elmedolan para sa pagdaut pagkatawo ni Gobernador Lando Yebes), mikalit lang dayon ug dayig ang Manapaw ug Asawa sa iyang gipanghimaraot nga Intsik. Pastilan bitaw ning silaw sa salapi, no? Tinuod gayud diay nga “muestorya gayud ang kwarta”! Money really talks! Okey, atong biyaan ang pagtoki sa pagkatawo sa Mananapaw ug Asawa kay wala na siyay kredibilidad. Gawas pa, dili man sab na siya mudagan sa politika. Mudangop ug mangilkil lang ug politico. Ha…ha….ha… Dinhi na mupuntariya ni Berto Uy nga gustong mupaambit sa iyang binuhatan sa Dakbayan sa Dipolog ngadto sa probinsya.

Bueno, sa unang natong tirada atong gidebuho si Berto nga sadista dinha sa pagdumala niya sa iyang mga empleyado sa City Hall. Nganong sadista? Ang dili niya tawo sa politika iyang himuan ug sala, dayon niyang labay ngadto sa lagyong suok sa dakbayan! Kini ang buhat sa mga sadista, di ba? Sa ikaduha natong tirada, atong gilarawan si Berto Uy nga usa ka lubo nga nagtakuban nga usa ka karnero. Nganong lubo man? Tungod sa iyang paggamit sa mga pulong sa Ginoo nga gikutlo niya sa Bibliya apan siya mismo ang wala mutuman ug dili makatuman niini. Gigamit niya ang Balaang Ngalan sa Ginoo sa iyang personal ug politikanhon interes, pag-ilad sa mga tawo nga kuno siya maka-Diyos ug maka-Tawo. Sa ikatulo natong pagbatbat sa pagkatawo ni Bedrto Uy, atong gilarawan si Berto nga nagnegosyo sa iyang serbisyo ngadto sa publiko. Atong gibatbat ang iyang pagpamalit sa mga materiales sama sa kabilya, semento ug uban pa dinha sa iyang tindahan ug tindahan sa iyang amahan, mga igsoon ug mga kaparientihang Intsik para sa pagtukod ug mga proyekto nga gigastuhan sa buhis sa mga Pilipino nga gipondo sa panudlanan sa Dakbayan sa Dipolog Kini ang dakong supak sa balaod sa mga Pilipino!!! (Ambot lang kaha sa balaod sa mga Intsik?) Nalipay man tuod ang mga Dipolognon kay gihurot pagsemento ni Berto Uy ang kadalanan sa siyudad, apan dako usab ang bingat sa mga ngabil ni Berto sa tumang katawa tungod sa dako nilang ginansiya sa iyang tindahan ug tindahan sa iyang amahan, mga igsoon, ug kadugong Intsik sa pagpamalit ug  semento, kabilya, ug uban pa ginamit ang salapi sa Dakbayan. Kulang na lang sementohon ni Berto ang atong halapad nga basakan, kung musugot lang unta ang atong mga mag-uumang Pilipino. Sa tinuod lang, gihimo lamang ni Mayor Berto Uy ang iyang panerbisyo sa katawhan nga dakong oportyunidad para sa mapalapad ug mapalambo niya ang iyang negosyo ug negosyo sa iyang amahang Intsik, mga igsoong Intsik, ug pipila ka mga gipaboran niyang kadugong Intsik. Kini ba ang giingon ni Elmedolan nga ang pagkadato ni Berto Uy aduna klarong sukaran ug basihan? Kini ang gustong ipaambit ni Berto Uy sa atong lalawigan—ang hiwi niyang binuhatan isip mayor sa atong dakbayan!!! Sa klaro lang, gigamit ni Berto Uy ang iyang gahom isip Mayor sa Dakbayn sa Dipolog aron lang sa pagprotehir ug pagpalambo sa iyang negosyo ug sa negosyo sa iyang amahang Intsik, mga igsoong Intsik ug mga gipaborang kadugong Intsik!

Bueno, niining puntuha atong hisgutan ang beach house ni Berto Uy dinha sa Galas beach, ning dakbayan. Sumala pa sa atong kasaligang tinubdan, madugo ra ang mga boulders nga gigamit ni Berto sa pagtukod sa iyang maong beach house sa mga boulders nga gigamit sa pagtukod sa feeder port. Pipila niining mga boulders nga gipondok para sa pagkompleto ug tukod sa maong feeder port ang, matud pa, mikamang murag dagkong kagang paingon sa luna ni Berto diin iyang ipatukod ang iyang beach house. Matud pa, pagkakita sa pipila ka mga boulders sa Dump trucks iyaha sa siyudad nga gimayoran ni Berto Uy, kini ang nangupayot dayon aron didto sa luna ni Berto sila munaug,  very willing nga himuong tipik sa beach house ni Berto. Ug tuod man, natuman ang tanan sumala pa sa prapisiya o panagna. Bwaaaaaaah…ha…haaaaaaaaah!!! Pastilan no? Nahimo ni sa tawo nga nagpatuong maka-Diyos, sigi’g kutlo sa pulong sa Ginoo? Suuuuuuusssss kooooo nimo Bert!!!

Okey, dili lang nato hutdon dinhi ang pagyagyag sa mga binuhatan ni Mayor Berto Uy nga iyang gitinguha nga ipaambit niya sa lalawigan kung siya na unya (simbakohay, palayo intawon!) ang mamahimong unang Intsik nga mudominar kanatong mga Pilipino! (Mindanao Star, Vol.II No.52)

*

MORE NEWS NGA BINISAYA